Hojii barsiisaa dhuunfaa Finfinnee keessatti
Barattoota KG hanga kutaa 12 mana isaaniitti yookiin sarara irratti, yeroo isiniif mijatutti barsiisaa. Gatii isin murteessitu, Temari.et immoo barnoota maatiin mirkaneesse hunda isiniif kaffala.
Hojichi maal fakkaata
Maatiin yeroo mucaan isaanii barnoota tokko keessatti rakkatu yookiin qormaata biyyaalessaaf qophaa'u gara Temari.et dhufu. Maatiin tokko yommuu isin filatu, guyyootaa fi sa'aatii barnootaa waliin murteessitu, achiis mana isaaniitti yookiin sarara irratti barsiiftu.
Barattoonni guyyaa mana barnootaa waan jiraniif, barnoonni dhuunfaa sa'aatii daree booda, galgala yookiin dhuma torbanii gaggeeffama. Kanaafuu barsiisuu dhuunfaa hojii yeroo guutuu yookiin barnoota yunivarsiitii cinaatti qabachuun salphaa dha.
Hojii hammam akka fudhattan isinuma murteessitu: barnootaa fi kutaalee barsiiftan, naannoowwan deemuuf fedhii qabdan, akkasumas qaamaan, sarara irratti yookiin lamaanuun akka barsiiftan. Maatii tokkoon jalqabdanii, yeroo argattan maatii biroo dabaluu dandeessu.
Maatiin maal gaafachaa jiru
Maatiin tarree eegattootaa Temari.et irratti gaaffii isaanii dhiisaa turaniiru. Isaan keessaa hedduun gargaarsa barnoota sadarkaa lammaffaa barbaadu.
Kutaadhaan, kan baay'ee gaafatamu dursa
- Kutaa 12 fi qormaata biyyaalessaa
- Kutaa 9 hanga 11
- KG hanga kutaa 8
Barnootaan, kan baay'ee gaafatamu dursa
- 1Herrega
- 2Fiiziksii
- 3Keemistirii
- 4Seenaa
- 5Baayoloojii
- 6Diinagdee
- 7Jiyoograafii
- 8Afaan Ingiliffaa
Maatiin hedduun barnoota damee saayinsii uumamaa yookiin saayinsii hawaasaa hundaaf gargaarsa gaafatu.
Gaaffileen Finfinnee keessaa bakka hunda irraa dhufu, Boolee, Ayat, Yeka, Kolfee, Saris fi Jemo dabalatee. Magaalota Finfinnee ala jiran kan akka Sulultaa, Dukam, Hawaasaa fi Woldiyaa irraas ni dhufu.
Fulbaana 2019 A.L.I gaaffilee tarree eegattootaa Temari.et irra jiran irraa lakkaa'ame.
Akkamitti kaffalamtu
Yeroo iyyattan paakeejii ji'aa keessan murteessitu: torbanitti barnoota meeqa, tokkoon tokkoon isaa sa'aatii meeqa akka ta'uu fi gatii ji'aa. Gatiin sa'aatii keessan isa irraa herregama; karoorri biraa maatiin gaafatu kamiyyuu gatii sanaan herregama. Obboloota wal faana yoo barsiiftan, mucaa dabalataa tokkoon tokkoon isaatiif gatii dabaluu dandeessu.
Maatiin ji'a hunda osoo inni hin jalqabin dura Temari.et irratti kaffalu, barnoonnis erga ji'i sun kaffalamee booda qofa banama. Barnoonni isin kennitan hundi duraanuu kaffalameera.
Barnoota hunda booda akka kenname mallatteessitu, maatiin immoo ni mirkaneessa. Guyyoota sadii keessatti yoo deebii hin kennin, akka mirkanaa'etti lakkaa'ama. Wiixata hunda, galiin barnoota yoo xiqqaate guyyoota sadii dura mirkanaa'anii gara boorsaa Temari.et keessaniitti darba; barnoonni maatiin rakkoo irratti kaasan immoo hanga furmaata argatutti ni eega. Kaffaltiin tajaajilaa Temari.et dursee irraa hir'ata; amma 15% dha. Achii, herrega itti ergamu erga mirkaneessitanii booda, maallaqichi gara herrega baankii yookiin Telebirr keessaniitti ergama.
Fakkeenya ji'a tokkoo
- Sa'aatii 12, sa'aatiitti qarshii 250
- qarshii 3,000
- Kaffaltii tajaajilaa Temari.et (15%)
- qarshii 450
- Gara boorsaa keessaniitti kan kaffalamu
- qarshii 2,550
Kun fakkeenya qofa: lakkoofsa dhugaa kan murteessu gatii fi sa'aatii keessan dha.
Eenyutu iyyachuu danda'a
Barsiisonni, barattoonni yunivarsiitii fi eebbifamtoonni hundi iyyachuu danda'u. Barnoota keessan sirriitti beekuu fi barataa xiqqaaf ibsuu danda'uu qabdu. Iyyachuuf kanneen armaan gadii isin barbaachisu:
Eenyummeessaa Faydaa keessan
Lakkoofsa isaa fi kaardicha mataa isaa, kan yeroo iyyattan kaameraadhaan suuraa kaastan.
Waraqaalee ragaa keessan
Digrii yookiin dipiloomaa keessan (yoo qabaattan) fi xalayaa muuxannoo manneen barnootaa itti barsiiftan irraa argattan. Barsiisonni manni barnootaa isaanii Temari.et fayyadamu faayilii hojjetaa isaanii irraa kallattiin sanadoota maxxansuu danda'u.
Barnootaa fi kutaalee keessan
Sirna barnootaa biyyaalessaa KG hanga kutaa 12 irraa filadhaa, bakka itti barsiiftan yookiin sarara irratti akka barsiiftanis himaa.
Paakeejii ji'aa keessan
Torbanitti barnoota meeqa, tokkoon tokkoon isaa sa'aatii meeqa akka ta'uu fi gatii ji'aa. Booda jijjiiruu dandeessu.
Waa'ee keessan sarara muraasa
Mata duree gabaabaa, akkaataa itti barsiiftan irratti yaadannoo gabaabaa fi viidiyoo hanga daqiiqaa lamaa kan ittiin maatii nagaa gaafattan. Kun waan maatiin piroofaayilii keessan irratti jalqaba argu dha.
Akkaataa itti iyyattan
Akkaawuntii keessan uumaa
«Barsiisuuf iyyadhaa» tuqaatii lakkoofsa bilbila keessaniin galmaa'aa. Gara daqiiqaa tokko qofa fudhata.
Iyyannoo guutaa
Iyyannoon tarkaanfii tarkaanfiin deema: kaardii Faydaa keessanii fi suuraa fuula keessanii (lamaanuu kaameraadhaan kan kaafaman), achiis barnoota keessan, ragaa barnootaa keessan, bakka jiraattan, piroofaayilii keessan, viidiyoo gabaabaa fi paakeejii ji'aa keessan. Tarkaanfiin hundi yeroo guuttan ni olkaa'ama, kanaaf dhaabdanii booda deebi'uu dandeessu.
Ilaalcha, achiis qormaata barnootaa
Gareen Temari.et iyyannoo keessan ni dubbisa. Achiis barnoota barsiiftan irratti qormaata sarara irraa kaameraa keessan banattanii akka fudhattan isin gaafachuu danda'a. Yeroo jalqabaa yoo hin darbin, guyyaa 15 booda yeroo tokko irra deebitanii fudhachuu dandeessu.
Af-gaaffii
Af-gaaffii gabaabaa waamicha viidiyoon yookiin waajjira Temari.et keessatti taasifamuuf yeroo filattu, barnoota fakkeenyaa daqiiqaa kudhanii immoo ni barsiiftu.
Mirkanaa'uu
Erga mirkanaa'anii booda, maatiin piroofaayilii keessan argachuu ni danda'u; mirkaneessa darbitan hundaaf mallattoon ni mul'ata.
Gaaffilee barsiisonni dhuunfaa gaafatan
- Barsiisuu dhuunfaa hojii yeroo gartokkee godhachuu nan danda'aa?
- Eeyyee. Maatii kam akka fudhattan isin filattu, tokkoon tokkoon isaanii waliinis sa'aatii barnootaa irratti walii galtu. Kanaafuu barsiisuu dhuunfaa hojii keessan yookiin barnoota yunivarsiitii keessan cinaatti qabachuu dandeessu.
- Barattoonni yunivarsiitii iyyachuu danda'uu?
- Eeyyee. Barattoonni yunivarsiitii, eebbifamtoonni fi barsiisonni hojii irra jiran hundi iyyachuu danda'u. Iyyannoon hamma barnoota keessan beektanii fi sanadoota agarsiisuu dandeessaniin madaalama.
- Hojiin barsiisaa dhuunfaa sarara irratti jiraa?
- Eeyyee. Yeroo iyyattan sarara irratti, qaamaan yookiin lamaanuu filattu. Temari.et barnoota sarara irratti kennamu hundaaf hidhaa walga'ii viidiyoo uuma, kanaafuu mana keessaniitii barattoota magaalota biroo jiran barsiisuu dandeessu.
- Hammam argachuu nan danda'a?
- Paakeejii ji'aa keessan isin murteessitu, gatiin sa'aatii keessanis isa irraa herregama. Maatiin barnoota barsiiftaniif gatii sanaan kaffala. Kaffaltiin tajaajilaa Temari.et dursee irraa hir'ata, tarkaanfiin gatii iyyannoo keessaas waan isinitti hafu sirriitti isin agarsiisa.
- Yoom nan kaffalama?
- Maatiin ji'a hunda osoo inni hin jalqabin kaffalu. Wiixata hunda, galiin barnoota keessan yoo xiqqaate guyyoota sadii dura mirkanaa'anii gara boorsaa Temari.et keessaniitti darba. Barnoonni maatiin gaaffii irratti kaase hanga furmaata argatutti ni eega. Herrega itti ergamu erga mirkaneessitanii booda, maallaqichi boorsaa keessan irraa gara herrega baankii yookiin Telebirr keessaniitti ergama.
- Finfinnee keessa jiraachuu qabaa?
- Lakki. Yeroo iyyattan bakka itti barsiiftan ni ibsitu, sunis magaalaa kamiyyuu ta'uu danda'a. Barnoonni sarara irratti bakka interneetiin amanamaan jiru kamiyyuu irraa ni hojjeta.
- Iyyachuuf kaffaltiin jiraa?
- Lakki, iyyachuun bilisaa dha. Kaffaltiin tajaajilaa Temari.et galii keessan irraa hir'ata: amma galii barnoota ji'a hundaa mirkanaa'anii irraa 15% dha.
- Erga iyyadhee booda maaltu ta'a?
- Gareen Temari.et iyyannoo keessan ni ilaala. Achiis qormaata barnootaa (yoo gareen gaafate) fi af-gaaffii gabaabaa barnoota fakkeenyaa qabu ni hordofu. Tarkaanfii hundatti ergaa gabaabaan yookiin appiidhaan isin beeksisna. Erga mirkanaa'anii booda, maatiin galmee barsiisota dhuunfaa keessatti isin argachuu fi gaaffii qacarrii isiniif erguu ni danda'u.
- Barsiisonni seerota kamitti walii galu?
- Osoo iyyannoo keessan hin ergin dura seera naamusaa barsiisotaa dubbiftanii hordofuuf walii galtu. Seerri kun barnootaa fi kaffaltii Temari.et irratti akka raawwattan, yeroon akka geessan, barataa hunda kabajaan akka qabattan, barnoota manaa immoo iddoo namni guddaan biraa isin arguu danda'utti akka barsiiftan isin gaafata.Seera naamusaa dubbisaa
Har'a iyyannoo keessan jalqabaa
Olkaa'attanii booda itti deebi'uu dandeessu. Tarkaanfii hundatti waan itti aanu isin beeksisna.