የምዕራፍ ማስታወሻዎችና የመልመጃ ጥያቄዎች
በዚህ ገጽ ያለው ሁሉ ለ9ኛ ክፍል የባዮሎጂ መፅሐፍ ምዕራፍ 5 ነው፦ ምዕራፉ የሚሸፍነው፣ አጭር ማስታወሻዎቹ፣ የመልመጃ ጥያቄዎች ከመልሶቻቸው ጋር፣ እና ቪዲዮ ባለበት የትምህርቱ ቪዲዮ።
በ9ኛ ክፍል የባዮሎጂ ገጽ ላይ በዚህ ምዕራፍ ሥር የተመዘገቡት ካርዶች። አንድ በአንድ ይክፈቱ።
መቼ እንደሚጠቀሙበት
የአንድን ሰው Body mass እና Height በመጠቀም የሰውነት ክብደት ምጣኔን ለማስላት እና የክብደት ደረጃን ለመለየት ይጠቀሙበታል።
ይጠንቀቁ
ቁመት ስኩዌር ከመደረጉ በፊት ወደ ሜትር መለወጥ አለበት እንጂ በሴንቲሜትር መተው የለበትም። ከፍተኛ የጡንቻ ብዛት ያላቸው አትሌቶች ተጨማሪ ስብ ሳይኖራቸው ከፍተኛ BMI ሊያስመዘግቡ ይችላሉ።
ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ሁኔታ | የመለኪያ ትርጉም | መሰረታዊ መንስኤ |
|---|---|---|
| Wasting | ዝቅተኛ weight-for-height | የቅርብ ጊዜ እና ከባድ የምግብ እጥረት ወይም በሽታ |
| Stunting | ዝቅተኛ height-for-age | የሰነበተ (chronic) ወይም ተደጋጋሚ undernutrition |
| Underweight | ዝቅተኛ weight-for-age | የተደባለቀ acute እና chronic የሆነ የስነ-ምግብ እጥረት |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
በህፃናት ላይ የሚከሰቱ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት መለኪያዎችን ለመለየት ይጠቀሙበታል።
ይጠንቀቁ
Wasting የክብደትና የቁመት ንፅፅር (አጣዳፊ) ሲሆን፣ Stunting ደግሞ የቁመትና የእድሜ ንፅፅር (የቆየ) ነው።
ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| Nutrient | የምግብ ምንጮች | ዋና ተግባር | የጉድለት በሽታ |
|---|---|---|---|
| Protein | ስጋ፣ ዓሳ፣ እንቁላል፣ አኩሪ አተር፣ ወተት | ለእድገት እና የ tissue ጥገና | Kwashiorkor |
| Carbohydrate | ድንች፣ ስንዴ፣ በቆሎ፣ ሩዝ፣ ዳቦ | ዋና የጉልበት (energy) ምንጭ | Marasmus |
| Vitamin C | ብርቱካን፣ ሎሚ፣ የ citrus ፍራፍሬዎች | የ tissue ጥገና እና የቁስል መዳን | Scurvy |
| Vitamin D | የዓሳ ዘይት፣ ወተት፣ ቅቤ፣ የፀሐይ ብርሃን | የ calcium መመጠጥ እና የአጥንት ግንባታ | Rickets |
| Iron | ጉበት፣ ቀይ ስጋ፣ እንቁላል፣ Tikur teff | በቀይ የደም ሴሎች ውስጥ የ hemoglobin ውህደት | Anemia |
| Calcium | ወተት፣ አይብ፣ አረንጓዴ አትክልቶች | የአጥንት፣ የጥርስ መዋቅር እና የጡንቻ መኮማተር (muscle contraction) | Rickets እና ደካማ አጥንቶች |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ንጥረ ምግቦችን ከባዮሎጂያዊ ተግባራቸው እና በተመጣጠነ ምግብ እጥረት ከሚመጡ በሽታዎች ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበታል።
ይጠንቀቁ
በፕሮቲን እጥረት የሚመጣውንና እብጠት የሚያስከትለውን Kwashiorkor በሃይልና በካርቦሃይድሬት እጥረት ምክንያት ሰውነትን ከሚያመነምነው Marasmus ጋር አያምታቱ።
ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
በዚህ ምዕራፍ ላይ የተጻፉ 10 የምርጫ ጥያቄዎች፣ እያንዳንዳቸው መልሱና ምክንያቱ አላቸው። መልሱን ከመክፈትዎ በፊት ይሞክሩ። ጥያቄዎቹ በእንግሊዝኛ ናቸው።
ጥያቄ 1
On average, how much energy is provided by one gram of carbohydrate?
መልስ፦ A 16 kJ
ምክንያቱ
According to the textbook, one gram of carbohydrate provides an average of 16 kJ of energy, while one gram of protein provides 17 kJ and one gram of lipid provides 37 kJ.
ጥያቄ 2
Which deficiency disease is caused by a lack of vitamin C (ascorbic acid) in the diet?
መልስ፦ B Scurvy
ምክንያቱ
A deficiency in vitamin C causes scurvy, which leads to bleeding gums, poor wound healing, and bleeding under the skin.
ጥያቄ 3
According to the textbook, a person with a Body Mass Index (BMI) of 30.0 or above is classified as:
መልስ፦ D Obese
ምክንያቱ
A BMI below 18.5 is underweight, 18.5 to 24.9 is normal weight, 25.0 to 29.9 is overweight, and 30.0 and above is categorized as obese.
ጥያቄ 4
What term is used for a disease that occurs permanently in a specific place or population, such as malaria in the Afar region?
መልስ፦ A Endemic
ምክንያቱ
An endemic disease is one where the disease-causing agent exists permanently in a specific place or population.
ጥያቄ 5
Iron is an essential mineral needed to synthesize hemoglobin. Which local food is specifically mentioned in the textbook as a rich source of iron?
መልስ፦ A Tikur teff
ምክንያቱ
The textbook lists red meat, liver, kidney, eggs, groundnuts, and Tikur teff as important dietary sources of iron.
ጥያቄ 6
Which combination of simple sugars forms the disaccharide maltose?
መልስ፦ A Glucose + Glucose
ምክንያቱ
Maltose is formed by Glucose + Glucose. Glucose + Fructose forms sucrose, and Glucose + Galactose forms lactose.
ጥያቄ 7
Which condition of undernutrition is defined as low height-for-age due to chronic undernutrition?
መልስ፦ B Stunting
ምክንያቱ
Stunting is defined as low height-for-age resulting from chronic undernutrition, while wasting is low weight-for-height.
ጥያቄ 8
What harmful effect does carbon monoxide from cigarette smoke have on the human circulatory system?
መልስ፦ A It combines permanently with hemoglobin, reducing oxygen transport
ምክንያቱ
Carbon monoxide diffuses into red blood cells and combines permanently with hemoglobin to form carboxy-hemoglobin, preventing it from carrying oxygen.
ጥያቄ 9
Almaz has a body mass of 80 kg and is 2.0 metres tall. What is her Body Mass Index (BMI), and what is her weight status?
መልስ፦ A 20.0, normal weight
ምክንያቱ
BMI is calculated as body mass (kg) / height2 (m2). Here, 80 / (2.0)2 = 80 / 4 = 20.0. A BMI of 20.0 falls in the range of 18.5 to 24.9, which is normal weight.
ጥያቄ 10
Which active chemical compound is present in fresh khat leaves and affects the central nervous system?
መልስ፦ A Cathinone
ምክንያቱ
Khat contains cathinone, a stimulant chemical found in fresh leaves that degrades as the plant dries.
መተግበሪያው በዚህ ምዕራፍ ላይ 12 ጥያቄዎች አሉት፤ እየሠሩ ያርምዎታል። እዚህ ያሉት የመጀመሪያዎቹ 10 ናቸው።
ምዕራፍ 5 በየትምህርት ሚኒስቴር እትም ከገጽ 103 እስከ ገጽ 136 ይደርሳል።
የትምህርት ሚኒስቴር እትም, እንግሊዝኛ, 165 ገጾች
Temari ይህን ምዕራፍ ወደ ጊዜ የተቆረጠለት መልመጃ ይለውጠዋል፣ እየሠሩ ያርምዎታል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የ AI አስተማሪ አለ።
በነጻ ይጀምሩ
Temari.et ለ Android ስልኮች መተግበሪያ አለው፤ በ Google Play ላይ በነጻ ይገኛል።
