የምዕራፍ ማስታወሻዎችና የመልመጃ ጥያቄዎች
በዚህ ገጽ ያለው ሁሉ ለ12ኛ ክፍል የየመረጃ ቴክኖሎጂ መፅሐፍ ምዕራፍ 1 ነው፦ ምዕራፉ የሚሸፍነው፣ አጭር ማስታወሻዎቹ፣ የመልመጃ ጥያቄዎች ከመልሶቻቸው ጋር፣ እና ቪዲዮ ባለበት የትምህርቱ ቪዲዮ።
በ12ኛ ክፍል የየመረጃ ቴክኖሎጂ ገጽ ላይ በዚህ ምዕራፍ ሥር የተመዘገቡት ካርዶች። አንድ በአንድ ይክፈቱ።
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ከሶፍትዌር የባለቤትነት መብት፣ ከህግ ጥሰት እና ከአካዳሚክ ስነምግባር ጋር የተያያዙ ጥያቄዎችን ለመመለስ ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
Copyright የተጻፈውን ኮድ ወይም ቅርጽ የሚጠብቅ ሲሆን፣ Patent ደግሞ ተግባራዊ የፈጠራ ስራን ይጠብቃል። Plagiarism የሌላውን ስራ ያለ እውቅና መጠቀም ሲሆን፣ የ Copyright ጥሰት ግን ያለ ፈቃድ መጠቀምን የሚመለከት ህጋዊ ጥሰት ነው።
ከGrade 12 Information Communication Technology፣ ገጽ 1-28 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ምድብ | ዋና ዓላማ | ምሳሌዎች |
|---|---|---|
| የመገናኛ tools | የተቀናጀ messaging፣ video conferencing እና screen sharing | Microsoft Teams, Zoom, Slack, Google Meet, Skype |
| Documentation እና file sharing | File storage፣ version tracking እና የጋራ editing permissions | Google Drive, MS SharePoint, Dropbox, Google Docs |
| Project management | Task ማደራጀት፣ project tracking እና workflow management | Trello, Asana, ClickUp |
| Data visualization | ውስብስብ dataን ወደ visual graphic ቅጦች መቀየር እና ማስተናገድ | Power BI, Tableau, Google Charts, Grafana |
| Notetaking | አስተሳሰቦችን፣ ሃሳቦችን እና notesን በፍጥነት መመዝገብ እና ማደራጀት | Evernote, MS OneNote, Google Keep |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
የዲጂታል የትብብር መተግበሪያዎችን እንደ የስራ ወይም የትምህርት አገልግሎታቸው ለመመደብ ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
የ Project management መሳሪያዎችን ከተራ የማስታወሻ ወይም የፋይል ማጋሪያ መሳሪያዎች ጋር አያምታቱ። የ Project management ሶፍትዌሮች ስራዎችን እና የስራ ሂደቶችን ለመከታተል የተለዩ ናቸው።
ከGrade 12 Information Communication Technology፣ ገጽ 1-28 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| የችግር መስክ | መንስኤዎች እና አደጋዎች | የመፍትሄ እርምጃዎች |
|---|---|---|
| E-waste | እንደ cadmium፣ lead እና mercury ያሉ መርዛማ heavy metals ወደ አፈር እና ውሃ ውስጥ ሰርገው መግባት | የተዋቀረ የ e-waste አያያዝ፣ ደህንነቱ የተጠበቀ መልሶ ማግኘት እና recycling |
| የሀብት ፍጆታ (Resource Consumption) | ከፍተኛ የኤሌክትሪክ አጠቃቀም እና የወረቀት ማምረት ለ carbon emissions አስተዋጽኦ ማድረጋቸው | እንደ solar panels ያሉ Green technologies እና ወረቀት አልባ digital workflows |
| አካላዊ ጤና (Physical Health) | ረጅም የ screen ሰዓታት ለ musculoskeletal ህመም፣ ለዓይን ድካም እና ለራስ ምታት መንስኤ መሆናቸው | Ergonomic አቀማመጥ፣ መደበኛ የ screen እረፍቶችን መውሰድ እና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ |
| የአእምሮ ጤና (Mental Health) | ቁጥጥር ያልተደረገበት የ social media እና የ gaming ሱስ የእንቅልፍ መታወክ እና ጭንቀትን ማስከተሉ | አስተዋይ የሆነ የመሳሪያ አጠቃቀም፣ የ screen time ገደቦች እና የ digital well-being ልማዶች |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
የሃርድዌር ቆሻሻዎችን አካባቢያዊ ጉዳት እና ከመጠን በላይ አጠቃቀም የሚያስከትላቸውን የጤና ችግሮች ለማጠቃለል ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
የኤሌክትሮኒክስ ቆሻሻ (e-waste) እንደ እርሳስ፣ ሜርኩሪ እና ካድሚየም ያሉ አደገኛ እና በቀላሉ የማይበሰብሱ ከባድ ማዕድናትን የያዘ በመሆኑ የከርሰ ምድር ውሃን ይበክላል።
ከGrade 12 Information Communication Technology፣ ገጽ 1-28 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| የ IP አይነት | ጥበቃ የሚደረግለት ነገር | ዋና ባህሪ | ምሳሌዎች |
|---|---|---|---|
| Trade Secret | ሚስጥራዊ የbusiness መረጃዎች እና formulas | ሚስጥራዊነቱ ተጠብቆ እስከቆየ ድረስ ያለ መደበኛ የማብቂያ ጊዜ ጥበቃ ይደረግለታል | የ Coca-Cola recipe፣ source code፣ የደንበኞች ዝርዝር |
| Patent | ፈጠራዎች፣ processes እና machines | ይፋ ከተደረገ በኋላ ለተወሰነ ጊዜ የሚሰጥ ብቸኛ መብት | PageRank algorithm፣ Bluetooth፣ Amazon One Click |
| Copyright | የደራሲነት original ስራዎች፣ code፣ GUI | ከተፈጠረበት ጊዜ ጀምሮ ራሱን የቻለ ጥበቃ የሚያገኝ፣ ለክስ registration ያስፈልጋል | Software programs፣ የስነ ጽሁፍ ስራዎች፣ ሙዚቃ |
| Trademark | እቃዎችን የሚለዩ ምልክቶች፣ ስሞች እና symbols | ቀጣይነት ባለው የንግድ አጠቃቀም ጥበቃ የሚደረግለት፣ ላልተወሰነ ጊዜ ሊቆይ ይችላል | Meta፣ Microsoft፣ RIDE |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
የተለያዩ የሶፍትዌር ሀብቶችን፣ አልጎሪዝሞችን፣ የንግድ ምልክቶችን ወይም ሚስጥራዊ መረጃዎችን ለመጠበቅ የሚያገለግሉ ህጋዊ መንገዶችን ለመለየት ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
የ Copyright ጥበቃ ስራው እንደተፈጠረ በራሱ ጊዜ የሚገኝ ሲሆን፣ Patent ግን እንደ የኢትዮጵያ አእምሯዊ ንብረት ባለስልጣን ባሉ ተቋማት በይፋ ማመልከቻ ቀርቦ መፈቀድ አለበት።
ከGrade 12 Information Communication Technology፣ ገጽ 1-28 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
በዚህ ምዕራፍ ላይ የተጻፉ 10 የምርጫ ጥያቄዎች፣ እያንዳንዳቸው መልሱና ምክንያቱ አላቸው። መልሱን ከመክፈትዎ በፊት ይሞክሩ። ጥያቄዎቹ በእንግሊዝኛ ናቸው።
ጥያቄ 1
According to the textbook, presenting work or ideas from another source as your own without full acknowledgement is called:
መልስ፦ A Plagiarism
ምክንያቱ
Plagiarism is defined as presenting work or ideas from another source as your own, with or without the consent of the original author, without giving full credit.
ጥያቄ 2
Which category of digital collaboration tools includes software such as Zoom, Google Meet, and Microsoft Teams?
መልስ፦ B Communication tools
ምክንያቱ
Microsoft Teams, Skype, Google Meet, and Zoom are classified as communication tools because they provide messaging, conference calling, and video chats with screen sharing.
ጥያቄ 3
In Ethiopia, the National ID project was started as part of which national initiative?
መልስ፦ A The Digital Ethiopia 2025 strategy
ምክንያቱ
The National ID project was started as part of the Digital Ethiopia 2025 strategy to provide a secure and reliable digital identity for all Ethiopians and legal residents.
ጥያቄ 4
Electronic waste (e-waste) can contaminate drinking water and soil by leaking toxic heavy metals such as cadmium, mercury, and which other metal?
መልስ፦ A Lead
ምክንያቱ
Most electronic devices contain non-biodegradable and hazardous materials, including lead, cadmium, and mercury, which can harm the environment if discarded improperly.
ጥያቄ 5
Unlike patents and copyrights, which can expire after a specific time, what is a key feature of a registered trademark?
መልስ፦ A It can be held indefinitely through continued use
ምክንያቱ
While patents and copyrights expire, trademark rights come from the continuous use of the mark and can be held indefinitely.
ጥያቄ 6
A graphic designer in Addis Ababa finds that a business downloaded her original poster online and used it on billboards without asking for her permission. Which concept is directly violated?
መልስ፦ A Digital ownership
ምክንያቱ
Digital ownership gives creators the right to control, use, and protect their digital content. Using someone else's work without permission violates digital ownership rights.
ጥያቄ 7
What is the primary purpose of clean or green technologies, such as solar panels, wind turbines, and electric vehicles?
መልስ፦ A To monitor or reduce the negative impact of technology on the environment
ምክንያቱ
Green or clean technologies are environmentally friendly solutions designed to monitor and reduce the negative impact of technology on the environment and promote a sustainable, low-carbon economy.
ጥያቄ 8
Software tools like Trello, Asana, and ClickUp are examples of which type of digital collaboration tools?
መልስ፦ A Project management tools
ምክንያቱ
Trello, Asana, and ClickUp are classified as project management tools because their core functionality revolves around organizing projects and tracking tasks.
ጥያቄ 9
A company keeps its customer list and source code completely confidential to maintain a competitive advantage over rivals. Under intellectual property law, these assets are protected as:
መልስ፦ A Trade secrets
ምክንያቱ
Trade secrets protect confidential business information, such as customer lists, internal formulas, and source code, whose unauthorized use by others is considered unfair practice.
ጥያቄ 10
The textbook states that automation and artificial intelligence can replace routine tasks. Which group of jobs is specifically mentioned as being at risk of replacement?
መልስ፦ A Cashiers, data entry clerks, and factory workers
ምክንያቱ
The textbook explicitly highlights that routine jobs such as cashiers, data entry clerks, and factory workers can easily be managed and replaced by automated systems.
መተግበሪያው በዚህ ምዕራፍ ላይ 12 ጥያቄዎች አሉት፤ እየሠሩ ያርምዎታል። እዚህ ያሉት የመጀመሪያዎቹ 10 ናቸው።
ምዕራፍ 1 በየትምህርት ሚኒስቴር እትም ከገጽ 1 እስከ ገጽ 28 ይደርሳል።
የትምህርት ሚኒስቴር እትም, እንግሊዝኛ, 210 ገጾች
Temari ይህን ምዕራፍ ወደ ጊዜ የተቆረጠለት መልመጃ ይለውጠዋል፣ እየሠሩ ያርምዎታል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የ AI አስተማሪ አለ።
በነጻ ይጀምሩ
Temari.et ለ Android ስልኮች መተግበሪያ አለው፤ በ Google Play ላይ በነጻ ይገኛል።
