Qajeelfama haaraa guddina sadarkaa barsiisotaa

Maqaan qajeelfamichaa "Qajeelfama Raawwii Guddina Sadarkaa Barsiisota Barnoota Waliigalaa Lakk. 1148/2018" jedhama. Ministeerichi aangoo Labsii Barnoota Waliigalaa Lakk. 1368/2017n kennameef irratti hundaa'ee baase. Qajeelfamichi barsiisota mana barumsaa mootummaa keessatti sadarkaa duraa hanga sadarkaa lammaffaatti barsiisan ilaallata. Akka gabaasichaatti, kaayyoon isaa barsiisota bu'aa olaanaa galmeessan jajjabeessuu, fedhii hojii isaanii guddisuu fi qulqullina barnootaa mirkaneessuu dha.

Guddinni ogummaa barsiisotaa sadarkaa torba qaba. Barsiisaa jalqabaa irraa gara barsiisaa gadaanaatti ce'uuf waggaa 2, sadarkaalee itti aanan keessatti immoo tokkoon tokkoon isaanii irratti waggaa 3 turuun barbaachisa.

Guddinni dorgommiin argama. Barsiisaan yeroo lama dorgomee guddina hin argatin, walitti aansees ta'e yeroo garaa garaatti, yeroo sadaffaaf dorgomuu hin danda'u.

• Dhaabbata leenjii barsiisotaa beekamtii qabu irraa eebbifamuu.
• Waraqaa ragaa hayyama ogummaa qabaachuu.
• Barsiisaa jalqabaaf, madaallii xumuraa (exit exam) darbuu.
• Barattoota inni barsiisu keessaa yoo xiqqaate 75%n qabxii 50% fi isaa ol argachuu isaanii qaama walabaan mirkanaa'uu.
• Leenjii ogummaa gabaabaa: barsiisaa jalqabaaf yoo xiqqaate sa'aatii 40, barsiisaa gadaanaa irraa eegalee immoo sa'aatii 60.
• Karoora fooyya'iinsa ogummaa itti fufiinsaa (CPD) isaa sirnaan raawwachuu.

Akka gabaasichaatti, ulaagaaleen sadarkaalee olaanoof kaa'aman dandeettii barsiisuu qofa osoo hin taane hirmaannaa qorannoo fi tajaajila hawaasaas ni ilaalu. Sadarkaa tokko irraa gara kaaniitti ce'uuf barsiisaan:

• Bu'aa raawwii hojii 70% hanga 90% galmeessuu qaba.
• Kuusaa hojii (Portfolio) qindaa'e qabaachuu qaba.
• Barsiisota jalqabaa gorsaan deeggaruu qaba.
• Barattoota fedhii addaa qabanii fi saaxilamoo ta'an gargaaruu qaba.

Sadarkaa giddugaleessaa irraa eegalee sadarkaalee olaanoof dorgomuuf, barsiisaan kitaabota barataa fi qajeelcha barsiisaa gamaaggamuu, meeshaalee barnootaa deeggarsaa qopheessuu, akkasumas rakkoolee baruu fi barsiisuu irratti qorannoo gochaa (Action Research) geggeessuu qaba.

Qajeelfamichi barsiisota barattoonni isaanii bu'aa olaanaa galmeessaniif karaa guddina saffisaa kaa'eera. Kunis bu'aan qaama walabaan yoo mirkanaa'e qofa:

• Barsiisaan sadarkaa barsiisaa hanga barsiisaa durfaatti jiru, yoo barattoonni inni barsiisu hundi waggaa lama walitti aansanii 85% fi isaa ol galmeessan, waggaa sadii osoo hin eegin waggaa lamatti guddata.
• Barsiisaan bu'aa barattoota isaa waggaa sadii walitti aansee 90% fi isaa ol ga'e sadarkaa tokko utaaluun akka guddatu ni hayyamamaaf.
• Barsiisaan sadarkaa barsiisaa durfaa olaanaa irra jiru dabalata mindaa sadarkaa lamaa argata.

Guddinni sadarkaa waggaatti yeroo lama, Amajjii 1 fi Adooleessa 1 A.L.I. hojiirra oola. Bara 2019 A.L.I. keessatti guyyoonni kun Amajjii 1, 2019 A.L.I. (Amajjii 9, 2027 A.L.A.) fi Adooleessa 1, 2019 A.L.I. (Adooleessa 8, 2027 A.L.A.) dha.

Adeemsichi koree teeknikaa mana barumsaa fi koree guddina sadarkaatiin qulqullaa'ee, waajjira barnootaa aanaatiin ragga'a. Qajeelfamichi tumaalee walitti bu'iinsa faayidaa ittisan of keessaa qaba. Barsiisaan murtee irratti komii qabu, xalayaan murtee erga isa ga'ee guyyoota hojii 10 keessatti iyyannoo dhiyeessuu danda'a.

Qajeelfamichi barsiisota boqonnaa da'umsaa irra jiran, ogeeyyii murtee boordii fayyaa sababa rakkoo fayyaatiin kutaa irraa ka'an, fi miseensota waldaalee barsiisotaa keessatti hoggansaan tajaajilan haala addaatiin hammateera. Haalli addaa sun maal akka ta'e gabaasichi hin ibsine.

Gabaasichi qabiyyee qajeelfamichaa baay'ee isaa ni ibsa, garuu barsiisaan karoorfachuuf gaaffileen kunneen ammallee deebii hin arganne:

• Qaamni walabaa sun eenyu akka ta'e fi bu'aa barattootaa akkamitti akka mirkaneessu.
• Bu'aan kam akka lakkaa'amu: qormaata biyyaalessaa, qormaata naannoo moo qormaata mana barumsichaa mataa isaa, akkasumas barsiisaan kutaalee qormaata biyyaalessaa hin fudhanne barsiisu akkamitti akka madaalamu.
• Daangaa 70% hanga 90% keessatti sadarkaan tokkoon tokkoon bu'aa raawwii hammamii akka gaafatu, akkasumas sadarkaan giddugaleessaa jedhamu isa kam akka ta'e.
• Tumaaleen addaa boqonnaa da'umsaa, murtee boordii fayyaa fi hoggantoota waldaaf kaa'aman maal akka jedhan.
• Qajeelfamichi yoomii eegalee hojiirra akka oolu fi guddina adeemsa irra jiru akkamitti akka ilaalu.
• Wanti walfakkaatu barsiisota mana barumsaa dhuunfaa ni ilaallata moo hin ilaallatu. Gabaasichi mana barumsaa mootummaa qofa caqaseera.

Koppiin qajeelfamichaa yoom akka ga'uu fi akkamitti isin akka ilaallatu, hoogganaan mana barumsaa keessanii ykn waajjirri barnootaa aanaa isin beeksisuu danda'a.