Bu'aan kutaa 12ffaa ba'eera; bu'aa kee eessatti akka ilaaltu

Yaadannoo boqonnaa fi gaaffii shaakalaa

Boqonnaa 1 Afaan Amaaraa kutaa 9: Afaan

Wanti fuula kana irra jiru hundi boqonnaa 1 kitaaba Afaan Amaaraa kutaa 9 tiif: wanta boqonnaan haguugu, yaadannoo gabaabaa, gaaffii shaakalaa deebii isaanii waliin, fi viidiyoo barnootaa bakka jirutti.

Google Play irraa buufadhaa
3
Kaardii
10
Gaaffii shaakalaa boqonnaa 1
1–20
Fuula kitaabaa boqonnaa 1

Yaadannoo gabaabaa boqonnaa 1

Kaardiiwwan fuula Afaan Amaaraa kutaa 9 irratti boqonnaa kana jala galmaa'an. Tokko tokkoon bani.

AmalaHiika isaa
HawaasummaaAfaan meeshaa walitti dhufeenyaa hawaasaa dha. Barachuun malee dhalootaan hin argamu, hawaasa keessatti qofa jiraata.
NamummaaNamoonni qofaa afaan itti fayyadamu. Uumamni biraa afaan hin qabu.
Ga'ee (dhimma sirrii hin qabne)Sagaleen jechaa fi wantichi isa agarsiisu gidduu hariiroon uumamaa hin jiru. Maqaa sana hawaasni waliigalee kenna.
SirnaaGa'ee kan hin qabne taanillee, sagaleewwan fi jechoonni ajaja hawaasni fudhate qabu.
Ibsa hin ta'ineWanta ykn yaada yeroo fi bakka isaa keessa hin jirre illee afaan maqaa isaa ibsuu danda'a.
LiqeeffannaaAfaanonni jechoota, sagaleewwan fi ibsa wal irraa liqeessu. Afaan tokko of-danda'ee guutuu miti.
Dhalachuu, guddachuu fi du'uuAfaan dhalata, guddata, ni du'a. Namoota dubbatan yeroo hin qabaane du'a.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo amala bu'uuraa afaanii, akka ga'ee (ዘፈቀዳዊ), sirnaa (ሥርዓታዊ) ykn liqeeffannaa (ውሰት), maqaa kennuu ykn ibsuu gaafatamtu, sababa barreeffama irraa fudhatee kana fayyadami.

Of eeggadhu

Ga'ee (ዘፈቀዳዊ) fi sirnaa (ሥርዓታዊ) faallaa waliti hin taanan. Afaan sagaleen fi hiikni gidduu hariiroo ga'ee qaba, garuu sagaleewwan fi jechoonni itti qindaa'an sirna qabu. Isaan lamaan akka faallaa waliitti barreessuun qabxii ni dhabsiisa.

Grade 9 Amharic, fuula 1-20 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi himaa (ሐተታዊ), gaaffii (መጠይቃዊ) ykn ajaja (ትዕዛዛዊ) ta'uu isaa adda baasuu ykn ajajni kallattii ykn kallattii hin taane ta'uu isaa ibsuu gaafatamtu, kana fayyadami.

Of eeggadhu

Gaaffiin jecha gaaffii qaba jedhee hin yaaduu. Jechoota akka 'ለምን'፣ 'ምን'፣ 'መቼ' ykn 'የት' hin qabne illee, sagalee ol-ol ykn gad-aanaa (ቅላጼ) qofaan gaaffii ta'a. Ajajni kallattii dhageessisaaf dhiyaata ('ወደክፍል ግቡ'). Ajajni kallattii hin taane garuu namicha sadaffaa dhaan dabarfama ('ወደክፍል ይግቡ'), kanaaf gocha ajajaa qabuun qofaa kallattii jedhee hin moggaasin.

Grade 9 Amharic, fuula 1-20 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi tokkoo (ነጠላ) ykn walitti makame (ውስብስብ) ta'uu isaa adda baasuuf gaaffii dhiyaatu, kana fayyadami. Murtiin kun baay'ina gochoota (ግስ) jechicha keessa jiran irratti hunda'a.

Of eeggadhu

Gochoota lakkaaysi malee jechoota ykn dheerinaa gurmuulee hin lakkaaysin. Gochaa tokko qofa qabu, gurmuun maqaa dheeraa qabu illee jechi tokkoo ta'a. Gochoota lamaa ol qabu, ykn 'ስለተደሰቱ' fakkaatu jechaa wal irratti hirkate qabu jechi walitti makame ta'a.

Grade 9 Amharic, fuula 1-20 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gaaffii shaakalaa boqonnaa 1

Gaaffii filannoo 10 boqonnaa kana irratti barreeffaman, tokkoon tokkoon isaanii deebii fi sababa qabu. Deebii banuu dura yaali. Gaaffiin kun Afaan Amaaraa tiin.

Gaaffii 1

ቋንቋ ሰብዓዊ ባህሪ አለው የሚባለው ለምንድን ነው?

  1. A.ቋንቋ ከእንስሳት ጋር ይጋራል።
  2. B.ከሰው ልጅ በስተቀር ቋንቋ ያለው ሌላ ፍጡር የለም።
  3. C.ቋንቋ በዘር ይወረሳል።
  4. D.ቋንቋ በሁሉም ቦታ ተመሳሳይ ነው።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B ከሰው ልጅ በስተቀር ቋንቋ ያለው ሌላ ፍጡር የለም።

Sababa

ምንባቡ ቋንቋ ለሰብዓዊ ፍጡር ብቻ የሚያገለግል መሆኑን ይናገራል። ‘ከሰው ልጅ በስተቀር ቋንቋ ያለው ሌላ ፍጡር የለም’ ስለሚል ቋንቋ ሰብዓዊ ባህሪ አለው ይባላል።

Gaaffii 2

ምንባቡ ‘ቋንቋ ይወለዳል፣ ያድጋል፣ ይሞታል’ ይላል። ቋንቋ ‘ሞተ’ ለማለት ትክክለኛው ሁኔታ የቱ ነው?

  1. A.ቃላት ከሌላ ቋንቋ ሲዋስ
  2. B.አዳዲስ ቃላት ሲፈጠሩ
  3. C.ተናጋሪ ሲያጣ
  4. D.ዘዬዎች የተለያዩ ቋንቋዎች ሲሆኑ
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: C ተናጋሪ ሲያጣ

Sababa

ምንባቡ ‘ተናጋሪ ሲያጣ ቋንቋ ሞተ ይባላል’ ይላል። ሌሎቹ ሁኔታዎች ቋንቋ ያድጋል ወይም ይወለዳል የሚባልባቸው ናቸው።

Gaaffii 3

‘አውሮፕላኑ በሰዓቱ ደረሰ።’ የሚለው ዓረፍተ ነገር ነጠላ ነው የሚባለው ለምንድን ነው?

  1. A.በውስጡ አንድ ግስ ብቻ ስላለው
  2. B.ሁለት ግሶች ስላሉት
  3. C.መጠይቃዊ ቃል ስላለው
  4. D.ትእዛዝ ስለሚሰጥ
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: A በውስጡ አንድ ግስ ብቻ ስላለው

Sababa

ነጠላ ዓረፍተ ነገር በውስጡ አንድ ግስን ብቻ ይይዛል። በዚህ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ‘ደረሰ’ የሚለው አንድ ግስ ብቻ ነው።

Gaaffii 4

‘የከተማው ነዋሪ በነቂስ ወጥቶ አካባቢውን አጸዳ።’ የሚለውን አወንታዊ ዓረፍተ ነገር ተቃራኒ (አሉታዊ) የሆነው የትኛው ነው?

  1. A.የከተማው ነዋሪ በነቂስ ወጥቶ አካባቢውን አላጸዳም።
  2. B.የከተማው ነዋሪ አካባቢውን አጸዳ እንዴ?
  3. C.ወደ አካባቢው ይውጡ።
  4. D.የከተማው ነዋሪ በነቂስ ወጥቶ አካባቢውን አጸዳ።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: A የከተማው ነዋሪ በነቂስ ወጥቶ አካባቢውን አላጸዳም።

Sababa

አሉታዊ ዓረፍተ ነገር የአወንታዊ ዓረፍተ ነገር ተቃራኒ ነው። ‘አጸዳ’ ወደ ‘አላጸዳም’ ሲቀየር ድርጊቱ እንዳልተፈጸመ ይገለጻል። B መጠይቃዊ ነው፣ C ትእዛዛዊ ነው፣ D ደግሞ ያው አወንታዊ ነው።

Gaaffii 5

‘ዉሻ’ የሚለውን ቃል ‘ላላ’ ብንለው ምን ይሆናል? ይህ የቋንቋ ምን ባህሪን ያሳያል?

  1. A.እንስሳው ዉሻነቱን ያጣል፤ ሥርዓታዊነትን ያሳያል።
  2. B.ዉሻነቱ አይለወጥም፤ ዘፈቀዳዊነትን ያሳያል።
  3. C.ዉሻነቱ ይለወጣል፤ ሰብዓዊነትን ያሳያል።
  4. D.ዉሻነቱ ይለወጣል፤ ረቂቅነትን ያሳያል።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B ዉሻነቱ አይለወጥም፤ ዘፈቀዳዊነትን ያሳያል።

Sababa

ምንባቡ ‘ዉሻ’ን ‘ላላ’ ብንለውም ዉሻነቱ እንደማይለወጥ ይናገራል። በቃልና በነገሩ መካከል የባሕርይ ግንኙነት የለም። ይህ ዘፈቀዳዊነት ይባላል።

Gaaffii 6

ምንባቡ እንደሚለው አማርኛ ቋንቋ በሃይማኖት ምክንያት ከሌላ ቋንቋ የተዋሰው ምንድን ነው?

  1. A.እንደ /ጵ/ እና /ጽ/ ያሉ ድምጾችንና እንደ ጳጳስ ያሉ ስሞችን
  2. B.በንግድ ምክንያት ብቻ የተበደሩ ቃላትን
  3. C.ዘፈቀዳዊ የሆኑ ቃላትን ሁሉ
  4. D.ከእንግሊዝኛ የተወሰዱ ስሞችን ብቻ
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: A እንደ /ጵ/ እና /ጽ/ ያሉ ድምጾችንና እንደ ጳጳስ ያሉ ስሞችን

Sababa

ምንባቡ ‘በሃይማኖት ሳቢያ እንደ /ጵ/፣ /ጽ/ ያሉ ድምጾችንና እንደ ጳጳስ ያሉ ስሞችን ተውሷል’ ይላል። ሌሎቹ አማራጮች ከምንባቡ ጋር አይስማሙም።

Gaaffii 7

‘ሙሉጌታ በአዲስ አበባ ገበያ በ50 ብር ጤፍ ገዝቶ ወደ ቤቱ ሄደ።’ ይህ ዓረፍተ ነገር ነጠላ ወይስ ውስብስብ ነው? ለምንስ?

  1. A.ነጠላ ነው፤ ምክንያቱም አንድ ስማዊ ሀረግ ብቻ ስላለው።
  2. B.ውስብስብ ነው፤ ምክንያቱም ከአንድ በላይ ግስ ስላለው።
  3. C.ውስብስብ ነው፤ ምክንያቱም መጠይቃዊ ስለሆነ።
  4. D.ነጠላ ነው፤ ምክንያቱም በውስጡ ስም ብቻ ስላለ።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B ውስብስብ ነው፤ ምክንያቱም ከአንድ በላይ ግስ ስላለው።

Sababa

ውስብስብ ዓረፍተ ነገር ከአንድ በላይ ግሶችን ይይዛል። በዚህ ዓረፍተ ነገር ‘ገዝቶ’ እና ‘ሄደ’ ሁለት ግሶች ስላሉ ውስብስብ ነው።

Gaaffii 8

ከሚከተሉት ውስጥ መጠይቃዊ ቃል (ለምን፣ ማን፣ ምን፣ መቼ፣ የት) ሳይጠቀም መጠይቃዊ የሆነው ዓረፍተ ነገር የቱ ነው?

  1. A.የቤት ሥራችሁን ለምን አልሠራችሁም?
  2. B.የቤት ሥራችሁን ሠራችሁ?
  3. C.ማን የቤት ሥራውን ሠራ?
  4. D.የቤት ሥራችሁን ሠርታችኋል።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B የቤት ሥራችሁን ሠራችሁ?

Sababa

ምንባቡ ‘ለጥያቄያዊ ዓረፍተ ነገር ዋናው አስፈላጊ ነገር የድምጽ ቅላጼ ወይም ቃና ነው’ ይላል። ‘የቤት ሥራችሁን ሠራችሁ?’ የመጠየቂያ ቃል የለውም፤ ጥያቄ የሆነው በድምጽ ቅላጼው ነው። D ሐተታዊ ነው።

Gaaffii 9

ምንባቡ ቋንቋን ‘ረቂቅ’ ነው የሚለው ለምንድን ነው?

  1. A.ቋንቋ ለመማር ቀላል ስለሆነ።
  2. B.ቃሉን ብቻ በመጠቀም ነብሩ በሌለበት ቦታና ጊዜም በሐሳብ መቅረጽ ስለሚቻል።
  3. C.ቋንቋ ሁልጊዜ በጽሑፍ ብቻ ስለሚገለጽ።
  4. D.ቋንቋ በጊዜ ብዛት ስለማይለወጥ።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B ቃሉን ብቻ በመጠቀም ነብሩ በሌለበት ቦታና ጊዜም በሐሳብ መቅረጽ ስለሚቻል።

Sababa

ምንባቡ ‘ለምሳሌ ‘ነብር’ የሚለው ቃል አውሬው በሌለበት ቦታና ጊዜም ቢነገር ነብሩ በሐሳባችን ይቀረጻል’ ይላል። መልዕክትን በተለየና በላቀ ደረጃ የማስተላለፍ ባህርይ ስላለው ቋንቋ ረቂቅ ነው ይባላል።

Gaaffii 10

አንድ ቋንቋ የማያውቀውን ነገር ባይገልጽ ቋንቋው ጎዶሎ ወይም ዝቅተኛ ይሆናል? ምንባቡ ምን ይላል?

  1. A.አዎ፣ ቋንቋው ዝቅተኛ ይሆናል።
  2. B.አይሆንም፤ ቋንቋ ለተናጋሪዎቹ ባህል በራሱ ምሉዕ ነው።
  3. C.አዎ፤ ትልቅ ቋንቋ ትንሽ ይሆናል።
  4. D.አይሆንም፤ ቋንቋ የሚሞላው ከውጭ ቃላት ብቻ ነው።
Deebii fi sababa agarsiisi

Deebii: B አይሆንም፤ ቋንቋ ለተናጋሪዎቹ ባህል በራሱ ምሉዕ ነው።

Sababa

ምንባቡ ‘የማያውቀውን አለመግለጹ ቋንቋውን ጎዶሎ ወይም ዝቅተኛ አያደርገውም’ ይላል። ቋንቋ ለተናጋሪዎቹ ባህል በራሱ ምሉዕ ነው። D የምንባቡ ሐሳብ አይደለም።

Appiin boqonnaa kana irratti gaaffii 12 qaba; utuu hojjettuu ni sirreessa. Kan asii jiran 10 jalqabaa ti.

Fuula kitaabaa boqonnaa 1

Boqonnaan 1 Maxxansa Ministeera Barnootaa keessatti fuula 1 hanga fuula 20 ti.

Maxxansa Ministeera Barnootaa, Afaan Amaaraa, Fuula 175

PDF buufadhaa

Yaadannoo gabaabaa Afaan Amaaraa kutaa 9 hunda

Boqonnaa kana appii keessatti shaakali

Temari boqonnaa kana gara shaakala yeroon daangeffametti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi

Temari.et appii Android qaba; Google Play irratti bilisaan argama.

Google Play irraa buufadhaaWaa'ee appii Temari
SeeniHerrega kee bani