Bu'aan kutaa 12ffaa ba'eera; bu'aa kee eessatti akka ilaaltu

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Barnoota Naamusaa kutaa 5

Barnoota Naamusaa kutaa 5 Temari irratti kaardii qayyabannaa 17 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

17
Kaardii
6
Boqonnaawwan
8
Gabatee wabii
Grade 5 Moral Education
Kitaaba
Bilisa
Gatii
12 Onkoloolessa 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Gosa kaardii tokko qofa agarsiisi

01

Gaafatamummaa Bahuu

JechiHiika
Itti gaafatamummaaAmanamaa ta'uu, filannoo gaarii gochuu fi gochaawwan keenya irratti itti gaafatamummaa fudhachuu jechuu dha.
Itti gaafatamummaa raawwachuuNamni waan irraa eegamu ykn dirqama isaa akka sirrii ta'eetti raawwachuu jechuu dha.
Gaafatamaa ta'uuGochaawwan isaanii bu'aa isaanii waliin walqabsiisuu jechuu dha.
Kakuu (ቃል-ኪዳን)Namni waan dubbate akka raawwatu nama biraaf mirkaneessuu jechuu dha.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin jechoota akka itti gaafatamummaa, gaafatamaa ta'uu ykn kakuu hiiku gaafatu, kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gaafatamaa ta'uu (gochaa bu'aa isaa waliin walqabsiisuu) fi itti gaafatamummaa raawwachuu (waan eegamu guutuu) wal hin makin, boqonnaan isaan yaada adda ta'e lamaan ni hiiku.

Grade 5 Moral Education, fuula 1-19 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin barattoonni gochaa isaanii irratti maaliif gaafatamaa akka ta'an, yookaan galateeffannaa fi cabsaan itti gaafatamummaa waliin akkamitti wal qabatu gaafatu, kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Itti gaafatamummaan yeroo wanti balleeffamu qofa barbaachisa jedhanii hin barreessin: boqonnaan barattoonni yeroo itti gaafatamummaa isaanii raawwatan galateeffamu, yoo hin raawwanne immoo cabsaan lachuu danda'an jedha.

Grade 5 Moral Education, fuula 1-19 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosa itti gaafatamummaaMaal of keessatti argama
Itti gaafatamummaa dhuunfaaAmala dhuunfaa fi aadaa waliin wal qabata: akkaan gaarii dubbachuu, dhugaa dubbachuu, sobuu dhiisuu fi hiriyaa hinaafuu dhiisuu.
Itti gaafatamummaa maatii fi hawaasaaNagaadhaan wal jiraachuuf nama hundi kan irraa eegamu itti gaafatamummaa guutuu qaba: walitti kabajuu, abbaa-warraa fi dhukkubsattoota kunuunsuu, daa'imman xinnoo kunuunsuu fi hojii maatii kabajuu.
Itti gaafatamummaa biyyaaAkka lammii tokkootti biyyaa dursisuu fi itti gaafatamummaa isaa guutuu; hirmaannaa nagaa biyyaatiif gochuu, gibira yeroodhaan kaffaluu, seera fi qajeelfama kabajuu fi hordofuu, jaalala biyyaa guddisuu.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin gosa itti gaafatamummaa boqonnaa 1ffaa maqaa'uu ykn ibsuu gaafatu, kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yeroo gosoota adda baasan itti gaafatamummaa dhuunfaa fi itti gaafatamummaa maatii akka hin walitti makne ni eeggattu: itti gaafatamummaan dhuunfaa amala ofii irratti xiyyeeffata, akka dhugaa dubbachuu fi sobuu dhiisuu; itti gaafatamummaan maatii immoo namoota maatii kaan kunuunsuu irratti.

Grade 5 Moral Education, fuula 1-19 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

02

Aadaa Hojii fi Aadaa Dubbisuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Aadaa hojii gaarii horachuu fi saamicha humna daa'immanii addaan baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Daa'imman hojii dandeettii fi umrii isaaniitiin walgitu barsiisuun aadaa hojii cimaa ijaara malee miidhaa yookiin saamicha humnaa miti.

Grade 5 Moral Education, fuula 21-55 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tarsiimoo DubbisaaKaayyoo GuddaaSaffisa
Scanning (Sakatta'uu)Odeeffannoo murtaa'aa ta'e qofa barbaaduuf (fakkeenyaaf lakkoofsa bilbilaa)Daqiiqaatti hanga jechoota 1500
Skimming (Irra-keessa)Yaada waliigalaa argachuuf fi dubbisa itti fufuu murteessuufDaqiiqaatti hanga jechoota 1000

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa odeeffannoo murtaa'aa barbaaduu fi yaada waliigalaa argachuu gidduu jiru adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Sakatta'uun (scanning) qabxii murtaa'aa barbaada, irra-keessi (skimming) ammoo yaada waliigalaa qabachuuf gargaara.

Grade 5 Moral Education, fuula 21-55 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Adeemsa dubbisa bu'a qabeessa ta'ee fi dogoggora saffisa hir'isu adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Yeroo dubbistan sagalee hin dhageessisinaa. Kun saffisa dubbisaa hir'isa, xiyyeeffannoo booressa, aadaa dubbisa badaattis geessa.

Grade 5 Moral Education, fuula 21-55 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

03

Ogummaa Murtii Amala Gaarii

RakkooHiika
Walgeessuu hiriyyootaaHiriyyoonni fi namoonni umrii tokkoo wanta godhan akka jaallatamuuf ykn akka kabajamuuf of irra kaasuu.
Abdii warra manaAbdii fi amanamummaa warra mana irraa ijoollee isaanii fayyaa, hojii fi beekumsa isaaniitiif qaban.
Abdii hawaasaaAadaa fi duudhaa fudhatamaa hordofuu, akkasumas seera hawaasummaa barreeffamaa hin taane hordofuu.
Sirna yaaduu daangeffamaaOdeeffannoo guutuu argachuun rakkisaa waan ta'eef sirnaan guutumaan guutuun yaaduu hin dandeenyu.
Amanamummaa mirkaneessuuOdeeffannoo amanti keenya mirkaneessu irratti xiyyeeffachuu fi odeeffannoo amanti keenya waliin wal faallu dhiisuu yookaan xiqqeessuu.
Hiikkaa murtii irratti jabaachuuMurtii hin gaarii irratti jabaachuu dhiibbaa, kunis yeroo darbu bu'aa hamaa fida.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo murtiin amala gaarii akkamitti akka rakkisu ibsuu yookaan murtii tokkoo gara kallattii tokkootti kan gurguru dhiibbaa maqaan ibsuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Walgeessuun hiriyyootaa fi abdii hawaasaa lamaan isaanii kan namoota biroo irraa ta'an taʼanis garaa garaa dha: walgeessuun hiriyyootaa akka hiriyyoonni umrii tokkoo jaallatamaniif, abdiin hawaasaa immoo aadaa fi seera hawaasummaa fudhatamaa hordofuu irratti hundaa'a. Deebii keessan keessatti wal hin makinsiin.

Grade 5 Moral Education, fuula 35-49 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

SadarkaaWanta gochuu qabdu
Sadarkaa 1: Rakkina adda baasuuRakkichi maal akka ta'e fi maal murtaa'uu akka qabu sirriitti adda baasaa.
Sadarkaa 2: Filannoowwan ta'uu danda'an tarreessuuFilannoowwan ta'uu danda'an hunda tarreessaa.
Sadarkaa 3: Bu'aa ta'uu danda'an adda baasuuFilannoo tokkoo tokkoo irraa bu'aa gaarii fi bu'aa hamaa tarreessaa.
Sadarkaa 4: Murteessuu fi hordofuuOdeeffannoo hunda ilaalee booda filannoo sirrii ta'e filadhaa; filannoowwan lama ol walitti makuus ni danda'ama; booda hordofaa.
Sadarkaa 5: Bu'aa murtichaa madaaluuMurtichi rakkicha furee isa dhaabbate ilaalaa; yoo barbaachise murtii haaraa murteessaa.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo filannoo amala gaarii murteessuu qabdan, rakkina beekuu irraa hanga bu'aa madaaluutti sadarkaa tokkoo tokkoo keessatti maal akka gochuu qabdan beekuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Sadarkaa 1 filannoo kamiyyuu dura ni dhufa. Jalqabumatti rakkina dhugaa beeki, booda filannoowwan tarreessi, ergasii bu'aa isaanii wal bira qabi. Gara filachuutti kallattiin hin darbin.

Grade 5 Moral Education, fuula 35-49 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

04

Kunuunsa Naannoo

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hiika naannoo ykn wanta of keessatti qabatu gaafatamtan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Naannoon uumama qofa dha jechuu hin deebisin. Boqonnaan kun 'naannoo' hiika dhugaa isaa irratti ol-ka'uudhaan akka hin jirre, qonnaa fi horii-bulaa fi magaalota kan namni uumee of keessatti qabatu ta'uu isaa ibsa.

Grade 5 Moral Education, fuula 50-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

SababaBu'aa
Madda bishaanii xuqameBishaan qulqulluu dhugaa fi nyaataaf hin jiru
Xurii qilleensaa gabrichaa, fabrikaa fi dhiyeessii humnaaDaddaa, asmaa, dhukkuba onnee fi dhukkuba sanyii
Ceekkachuu mukaRoobni xiqaachuu, kanaaf oomishni nyaataa hir'ata
Guddachuu ho'ina addunyaa giddu-galeessaBakka tokkotti gogaa, bakka biraatti bishaan baay'ee fi bubbee cabaa
Meeshaa jabaa bakka hundaa kuufameKaraa bishaanii fi dhiibbaa ni cufa; jireenya namaatiif balaa guddaa uuma

Yoom akka itti fayyadamtu

Naannoo tiksuu dhabuun maal akka fiduu gaafatamtan, sababa tokkoo tokkoo bu'aa isaa wajjin walitti hidhuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Ceekkachuun muka nyaataa kan hir'isu roobaa hir'isuun ti. Muka fi nyaata gidduu hariiroo kallattii akka jiru hin barreessin; hariiroo roobaa barreessaa.

Grade 5 Moral Education, fuula 50-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

JechiHiika boqonnaa keessattiFakkeenya boqonnaa irraa
Hir'isuuBaay'ina xurii gara kuusaa xuraa'aa darbatamu hir'isuuKuusaa plaastikii irra kuusaa uffata irraa hojjetame fayyadamuu
Deebisee fayyadamuuMeeshaalee fayyadaman walitti qabanii oomishaalee haaraaf meeshaa jalqabaa godhuuWaraqaa fayyadame deebisee waraqaa haaraa hojjechuu
Akkaataa biraan deebisee fayyadamuuMeeshaalee fayyadaman kaayyoo biraatiif fayyadamuuDabaala barreessaa dhaabbatanii deebisee fayyadamuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hir'isuu, deebisee fayyadamuu ykn akkaataa biraan deebisee fayyadamuu hiikuu ykn fakkeenya tokkoo tokkoo boqonnaa irraa kennuu gaafatamtan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jechoota sadan adda baasaa barreessaa. Fakkeenyi waraqaa deebisee fayyadamuu meeshaa jalqabaa ta'uu isaatiif, dabaalan barreessaa dhaabbatanii akkaataa biraan deebisee fayyadamuu ta'a.

Grade 5 Moral Education, fuula 50-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

05

Amala Gaarii Mediyaa Hawaasummaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Namicha miidiyaa hawaasaa irraa qofa beekame nama ariitti mariisisuu ykn michoota onlaayinii waliin nagaa eeguu irratti yommuu gaafataman kana fayyadami.

Of eeggadhu

Michuun onlaayinii akkuma ibsu ta'a jechuu hin yaadin; piroofaayilii isaa irratti kan barreeffame umurii fi suuraa dhugaa dha jechuunis hin yaadin. Seenaa barnoota kana keessatti namichi tokko akka intala umurii waggaa 13 ta'eetti of fakkeessee ture. Dura nama ariitti walarganu abbaa warraa yookin abbaa kunuunsaatti himi, ogeessa tokko irraas gorsa gaafadhu.

Grade 5 Moral Education, fuula 64-76 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Barataan yommuu waa'ee posta, suuraa yookin ergaa midiyaa hawaasaa irratti dhiyeessuu ykn hin dhiyeessin murteessu kana fayyada.

Of eeggadhu

Gaaffiin kun dura posta dhiyeessuu gaafatama; posta onlaayinii irra kaa'amee booda gaafachuun hin fayyadu. Gaaffii kamiyyuu deebiin 'hin ta'u' yoo ta'e, posta qoodachuu dura deebisee dubbisi.

Grade 5 Moral Education, fuula 64-76 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo miidiyaan hawaasaa maali akka ta'e ibsuu ykn maal akka of keessaa qabu tilmaamuuf gaafataman kana fayyadami.

Of eeggadhu

Miidiyaan hawaasaa namoota biroo waliin qooduu ykn haasa'uu qofa akka ta'e hin ibsin. Ilaalcha bal'aa dha; sirna viidiyoo fi suuraa qooddatu, taphii onlaayinii, fi appilikeeshinii mobaayilii, laaptoopii fi taabiletii keessatti argamu of keessaa qaba.

Grade 5 Moral Education, fuula 64-76 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

06

Walitti Hidhamuu Aadaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Qunnamtii aadaa gidduu jiru keessatti namoota biroo hin balleessin akkamitti miira fi barbaachisa ibsuu akka danda'an gaaffiin si gaafatu yeroo argitu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Balleessaa hin ibsin, qindaa'ina ibsi. Fakkeenya boqonnaa: 'Hiriyaan koo yeroo irratti nu waliigalan hin dhufne' jedhi, 'Hiriyaan koo na dagate' hin jedhin. Jechoonni akka 'na dagatame', 'na gatame' ykn 'na fudhatame hin taane' sababa namoota biroo irratti kaasu; boqonnaan akka isaan irraa of-eeggatan ni gorsa.

Grade 5 Moral Education, fuula 77-89 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffiin bilchaatummaa fi walitti dhufeenyi aadaa aadaa hunda akka tokko godhu yookaan 'addunyaan magaala tokkoo dha' jechuun maal akka jechuu fi akka gaafatu yeroo argitu kana yaadadhu.

Of eeggadhu

Walitti dhufeenyi aadaa guddachuun aadaan wal-fakkaatu gara aadaa addunyaa tokkoo galaa jira jedhanii hin barreessin. Boqonnaan kun akkas akka hin taane ibsa; teekinooloojiiwwan qunnamtii haaraan namoota dhiyeessu, aadaan tokkoon tokkoon immoo gahee isaa hin dhabu. 'Addunyaan magaala tokkoo dha' jechuun wal-deeggarsa diinagdee fi siyaasaa fi babal'ina saffisaa jechuu malee walfakkaatummaa jechuu miti.

Grade 5 Moral Education, fuula 77-89 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

AmalaMaal jechuu dha
Ergaa ifaaSalphaa, hubachuuf salphaa, sirnaan qophaa'e, sobaa fi ibsa ifa hin taane irraa bilisa ta'e.
Ergaa guutuuOdeeffannoo barbaachisaa hunda qaba; odeeffannoon guutuu hin taane gara murtii dogoggoraatti nu geessuu danda'a.
Ergaa kallattiiGabaabaa fi kallattii qabu; dhaga'aan tarkaanfii ergaan ergu barbaade fudhachuu akka danda'u gochuu.
Ergaa amanamaaErgaan ergu sirrii ta'uu isaatti amanamaa dha; kanaafis dhaga'aan ergaa fi namicha ergu irratti amanamuu danda'a.
Dhaga'aa ilaalchisuuIlaalcha, afaan, beekumsaa fi sadarkaa barnootaa dhaga'aa ilaalchisee karaa fi ergaan qophaa'a.
Ulfina namicha erguUlfina, gad-of-qabuu fi kabaja namicha ergaa ergu dhaga'aaf qabu agarsiisu.

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffiin wal-hubachiisuu bu'aa qabu maal akka ta'e yookaan amaloota ergaa gaarii akka lakkaasuu si gaafatu yeroo argitu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Ergaan bu'aa qabu kan ta'u ergaan barbaachisaa ergaa ergaa'aa galmaan yeroo ga'e qofa. Jechoota ifaa qofaan ga'uu hin danda'u; ergaan guutuu, amanamaa fi dhaga'aaf qophaa'e ta'uu qaba.

Grade 5 Moral Education, fuula 77-89 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kitaaba barataa Barnoota Naamusaa kutaa 5ffaa

Kitaaba barataa sirna barnootaa haaraa, PDF bilisaan. Kaardiileen fuula kanaa boqonnaalee isaa hordofu.

  • Maxxansa Ministeera Barnootaa, Afaan Amaaraa

    Fuula 52

    PDF buufadhaa

Wantoota kitaabni qabate

  1. 1.ኃላፊነትን መወጣት
  2. 2.ጠንካራ የስራ ባህል
  3. 3.የግብረገባዊ ውሳኔ ክህሎት
  4. 4.የአካባቢ እንክብካቤ
  5. 5.የማህበራዊ ድር ገፆች አጠቃቀም ሥነ-ምግባር
  6. 6.የባህል ትስስር

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Barnoota Naamusaa kutaa 5 maal haguugu?
Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 6 irraa kaardii 17: Gaafatamummaa Bahuu, Aadaa Hojii fi Aadaa Dubbisuu, Ogummaa Murtii Amala Gaarii, Kunuunsa Naannoo, Amala Gaarii Mediyaa Hawaasummaa fi Walitti Hidhamuu Aadaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 5 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?
Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?
Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 5 Moral Education irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?
Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?
12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi
SeeniHerrega kee bani