ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች
የ6ኛ ክፍል ሥነ ምግባር ትምህርት በ Temari ላይ 16 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።
አንድ ዓይነት ካርድ ብቻ ያሳዩ
| እሴት | ትርጉም |
|---|---|
| ሃቀኝነት | ውጤቱ ምንም ሆነ ምን እውነትን ብቻ መናገር |
| ተጠያቂነት | ለራስ ውሳኔዎች ውጤቱ ጥሩም ሆነ መጥፎ ሃላፊነት መውሰድ |
| ወጥነት | ብቻ ሲሆኑም ከሌሎች ጋር ሲሆኑም ተመሳሳይ ባህሪ ማሳየት |
| ድፍረት | ትክክል ነው ብሎ የሚያምንበትን ነገር ለመተግበር የሚያስችል ውስጣዊ ችሎታ |
| ርህራሄ | ራስን በሌሎች ቦታ አድርጎ የሌሎችን ስሜት መረዳት |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ጥያቄው አምስቱን መሰረታዊ እሴቶች እንዲገልጹ ወይም እሴትን ከትርጉሙ ጋር እንዲያዛምዱ ሲጠይቅ ይህን ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
ርህራሄ ማለት ራስን በሌሎች ቦታ አድርጎ ስሜታቸውን መረዳት ነው። ትህትና ግን ራስን ከሌሎች አስበልጦ አለማየት ነው፤ ሁለቱን አያምታቱ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 1-14 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
አንድ ሰው በአንድ ቦታ ለምሳሌ ወላጆቹን ሲታዘዝ ወይም አስተማሪ ሲያየው ጥሩ ቢሆንም ግብረ ገባዊ ምሉዕነት አለው ሊባል ይችል እንደሆነ ጥያቄ ሲቀርብ ይህን ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
በፈተና የሚኮርጅ ተማሪ ወላጆቹን በቤት ውስጥ ቢታዘዝም ግብረ ገባዊ ምሉዕነት የለውም። ሰዎች ቢያዩም ባያዩም ምሉዕነት ተመሳሳይ ሆኖ መታየት አለበት፤ ስለዚህ በአንድ ቦታ ብቻ ጥሩ ባህሪን እንደ ምሉዕነት አይቁጠሩ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 1-14 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ውጤት | ምዕራፉ ምን ይላል |
|---|---|
| የሰላም እጦት | ህግ ካልተከበረ ግጭትና አለመረጋጋት ይከተላል፤ ሰላም ደግሞ የሁሉንም ዜጋ ተሳትፎ ይጠይቃል። |
| የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት | ህጎች ተግባር ላይ ካልዋሉ ህይወት፣ ነፃነትና ንብረት አይጠበቅም፤ ሰዎችም ፍላጎታቸውን በራሳቸው ለማስጠበቅ ይገደዳሉ። |
| ሙስና | ባለስልጣናት ስልጣናቸውን ህዝብ ከማገልገል ይልቅ ራሳቸውን ለመጥቀም ይጠቀሙበታል። |
| የአደንዛዥ ዕፅ ሱስ | ሰዎች ህጋዊና ህገ-ወጥ መድሃኒት አጠቃቀምን መቆጣጠር ያጣሉ፤ አእምሮና አካላቸውም ይጎዳል። |
| ህገ-ወጥ የህፃናት ዝውውር | ህፃናት ለአስገዳጅ ስራና ለወሲብ ተግባር ይሰማራሉ፤ መሰረታዊ መብታቸውን ያጣሉ። |
| የግብር ስወራ | የመንግስት ገቢ ይቀንሳል፤ መንግስት ለዜጎች የሚያቀርበው አገልግሎት ይጎዳል። |
| የነፃነት እጦት | ህግ የማያከብር ሰው ይቀጣል፤ በእስር ሊቆይና ነፃነቱን ሊያጣ ይችላል። |
| የፍትህ እጦት | ህግ ከሌለ ወንጀለኛ ከወንጀሉ ጋር ተመጣጣኝ ቅጣት አያገኝም። |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ጥያቄው ለህግ ተገዥ አለመሆን አሉታዊ ውጤቶችን ሲጠይቅ ወይም አንድ ውጤት ጠቅሰው እንዴት እንደሚመጣ ሲያብራሩ ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
እያንዳንዱን ውጤት ያመጣውን ጥሰት ያገናኙ፤ ለምሳሌ የግብር ስወራ የመንግስትን ገቢ ይቀንሳል። ስሞችን ብቻ መዘርዘር ነጥብ አያስገኝም።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 15-26 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ጥያቄው ህግን አለማወቅ ከቅጣት ያድናል ወይ ብሎ ሲጠይቅ፣ ለምሳሌ የታምሩን ታሪክ በመጠቀም ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
ህግን አለማወቅ እንደ መከላከያ አይቆጠርም። ምዕራፉ እንደሚለው ህግን ባለማወቅ ያላከበረ ህግን እያወቀ ካላከበረ ጋር እኩል ጥፋተኛ ነው። ህጎች ሰዎች በሚመርጡት ብቻ የሚከበሩ አይደሉም፤ ሁሉም ሰው በተመሳሳይ ጊዜ ማክበር አለበት። ጽሑፍዎን ሲጽፉ ይህን ያስታውሱ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 15-26 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ክብር ምን ማለት እንደሆነና ለምን አስፈላጊ እንደሆነ ሲጠየቁ ይህን ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
ክብር ከአንድ ወገን ብቻ የሚጠበቅ አይደለም። ሌሎች እኩዮቹን ማክበር ያልቻለ ተማሪ ከእነርሱ ክብር ማግኘት አይችልም።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 27-45 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ባህሪ | ትርጉም |
|---|---|
| ምሉዕነት | ጠንካራ የግብረ ገብ መርሆች ያሉት እና እውነትን የሚከተል ሰው ነው። |
| ሀቀኝነት | እውነትን ይናገራል፤ ውሸትን፣ ማጭበርበርንና ስርቆትን ያስወግዳል። |
| ታማኝነት | እምነት የሚጣልበት ሲሆን ድርጊቶቹንና ውሳኔዎቹን በእምነት ይመራል። |
| ተጠያቂነት | ለድርጊቱና ለውጤቱ ሃላፊነት ይወስዳል፤ ማብራሪያም ይሰጣል። |
| ራስን መቆጣጠር | አላስፈላጊ ውስጣዊ ግፊትን፣ ስሜትንና ምኞትን መቆጣጠር ይችላል። |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ጥያቄው የመልካም ሰው ባህሪያትን እንዲዘረዝሩ ወይም እንዲገልጹ ሲጠይቅ ይህን ይጠቀሙ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 27-45 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ባህሪ እንዴት እንደሚቀረጽ ወይም እንዴት ማሳደግ እንደሚቻል ሲጠየቁ ይህን ይጠቀሙ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 27-45 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ማንኛውንም እንቅስቃሴ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ-ኢኮኖሚያዊ ወይም ሌላ መሆኑን ሲለዩ ይህን ይጠቀሙ። ለምሳሌ የሃይማኖት፣ የበጎ አድራጎት፣ የአርበኝነት ወይም የመዝናኛ ተግባራትን ሲመድቡ።
ይጠንቀቁ
የሃይማኖት፣ የበጎ አድራጎት፣ የአርበኝነት እና የመዝናኛ ተግባራት የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች አይደሉም። በጎ ፈቃድ የማህበረሰብ አገልግሎትም ነፃ መሆን አለበት፤ ለግል፣ ለድርጅትም ሆነ ለመንግስት ትርፍ ወይም ጥቅም መሆን የለበትም።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 46-58 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ቁጠባን ሲተረጉሙ ወይም የቁጠባን ጥቅም ሲጠየቁ ይህን ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
ቁጠባ ገንዘብን፣ ጊዜንና ንብረትን በአግባቡ ተጠቅሞ ለቀጣይ ፍጆታ ማቆየት ነው። ለህይወት አስፈላጊ ለሆኑ ጉዳዮች ወጭ አለማውጣት ማለት አይደለም። ቁጠባ ገንዘብን፣ ጊዜንና ሃብትን አለማባከን ማለት ነው።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 46-58 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ግብር ለምን እንደሚከፈል ወይም ግብር ካልተከፈለ ምን እንደሚከሰት ሲጠየቁ ይህን ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
ግብር ለመንግስት ዋና የገቢ ምንጭ ነው። ዓላማው የመንግስትን የፋይናንስ አቅም ማጠናከር ሲሆን ይህም የመንገድ፣ የመብራት፣ የጤና፣ የትምህርትና የመከላከያ አገልግሎቶችን ለማቅረብ ያስችላል። ግብር ካልተከፈለ እነዚህን አገልግሎቶች ማቅረብ አይቻልም። ገቢ ያለው ሰው ሁሉ ግብር የመክፈል ግዴታ አለበት፤ ስለዚህ ግብርን እንደ ፍቃደኛ ስጦታ አድርገው አይመልከቱ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 46-58 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ቃል | ፍች |
|---|---|
| ጀግና | በደፋር ድርጊቱ ወይም ልዩ በሆነ ብቃቱ አድናቆትን ያተረፈ ሰው። |
| ኩራት | ለራስ ክብር የመስጠትና በሌሎች መከበር የመፈለግ ስሜት መያዝ። |
| መሰዋዕት | የበለጠ አስፈላጊ የሆነን ነገር ለማሳካት ሲባል ሌላ አስፈላጊ የሆነን ነገር ማጣት። |
| ፍላጎት | ሰዎች ቢኖራቸው፣ ቢማሩት ወይም ቢያደርጉት የሚያስደስታቸው ነገር። |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
በጥያቄ ውስጥ ጀግና፣ ኩራት፣ መሰዋዕት ወይም ፍላጎት ትርጉም ሲጠየቁ ይጠቀሙበት።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 59-68 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ሀገር ወዳድነት ምን ማለት እንደሆነ ወይም እንዴት ይገለጻል ተብለው ሲጠየቁ ይህን ካርድ ይጠቀሙ።
ይጠንቀቁ
ሀገር ወዳድነትን ጠላትን በጦርነት መዋጋት ብቻ አድርገው አይውሰዱ። ግብር መክፈል፣ ዛፍ መትከልና በሙያ ጠንክሮ መስራት ለሀገር ወዳድነት ምሳሌዎች ናቸው። መንግስትን በመቃወም ብቻ አንድ ሰው ሀገር ወዳድ አይደለም ተብሎ መታሰብ እንደሌለበት ምዕራፉ ያስረዳል።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 59-68 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ግብር መክፈል ለምን የሀገር ወዳድነት ምሳሌ እንደሆነ ወይም ገቢን አሳንሶ ማቅረብ ምን እንደሚያስከትል ሲጠየቁ ይጠቀሙበት።
ይጠንቀቁ
ገቢን አሳንሶ ማቅረብ ሀቀኝነት የጎደለው ተግባር ነው፣ ለሀገርም ከግብር የሚሰበሰብ ገቢን ያሳጣል። ስለሀገር ፍቅር መናገር ብቻ በቂ እንዳልሆነ ያስታውሱ። አቶ በሪሁን ስለሀገሩ ይናገራል፣ ነገር ግን በሚፈጽመው ተግባር ይህን አያሳይም።
ከGrade 6 Moral Education፣ ገጽ 59-68 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ሰላምን ማን ማስጠበቅ እንዳለበት ወይም ሰላም በመንግስት ባለስልጣናት ብቻ የሚወሰን እንደሆነ የሚጠይቅ ጥያቄ ሲመጣ ይህን ካርድ ይመልከቱ።
ይጠንቀቁ
ፖሊስ፣ ዳኞችና ወታደሮች ሰላምን ለማስጠበቅ ከባድ ኃላፊነት እንዳላቸው ቢታወቅም፣ እያንዳንዱ የህብረተሰብ ክፍል ወሳኝ ሚና እንዳለው መዘንጋት የለበትም። ሰላም በጥቂት ሰዎች ርብርብ ብቻ አይረጋገጥም፤ ሁሉም ሰው ኃላፊነቱን ሲወጣ ነው። ሰላም በመንግስት ባለስልጣናት ብቻ ይረጋገጣል ብሎ መመለስ ስህተት ነው።
ከGrade 6 Moral Education፣ ከገጽ 69 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| ቃል | ትርጉም |
|---|---|
| ክብር መስጠት | ቃላቶቻችንና ተግባራችን በሌሎች ላይ ያለውን ተፅዕኖ አስቀድሞ ማሰብ፤ ቢናደዱም ትህትና የሚያሳዩ ቃላትን መጠቀም። |
| ስምምነት | ህብረተሰብ በቋንቋ፣ በሃይማኖትና በባህል ልዩነት ቢኖርም በሰላም አብሮ መኖር ሲችል ስምምነት አለው። |
| ትዕግስት | ችግር በሚገጥምበት ጊዜ መረጋጋትና የሚያስከትለውን ጥሩና መጥፎ ውጤት አስቀድሞ ማመዛዘን። |
| ማጋራት | ነገሮችን ከሌሎች ጋር መጠቀም፤ ፍትሃዊነትን ያስተምራል፤ ጓደኝነትንም ያጠናክራል። |
| ውይይት | ከሌሎች ሰዎች ጋር መነጋገር፤ የሌሎችን ሃሳብ ለመረዳት ይጠቅማል። |
| ሁከት የለሽነት | ሁከት በሌለበት መኖር፤ በህብረተሰቡ የሚከሰት ነገር በሁሉም ህይወት ላይ ተፅዕኖ ስለሚያሳድር። |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
ክብር መስጠት፣ ስምምነት፣ ትዕግስት፣ ማጋራት፣ ውይይትና ሁከት የለሽነት ምን ማለት እንደሆነ ሲጠየቁ ይህን ካርድ ይጠቀሙ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ከገጽ 69 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
| የሰላም ደረጃ | በዚህ ምዕራፍ ያለው ትርጉም |
|---|---|
| የግል ደረጃ | የግል ሰላም ሊኖር የሚችለው ሰዎች ከጭንቀትና ከፍርሃት ሲላቀቁ ነው። |
| የማህበረሰብ ደረጃ | በማህበረሰብ ውስጥ ሰላም የሚፈጠረው ሰዎች እርስ በርስ ከመጣላት ይልቅ አብረው በጋራ ሲሰሩ ነው። |
| የአለማቀፍ ደረጃ | የዓለም ሰላም የሚፈጠረው ሀገራት እርስ በርስ ከጦርነት ሲታቀቡ ነው። |
መቼ እንደሚጠቀሙበት
የሰላም ደረጃዎችን ሲጠይቁ ወይም ሲያብራሩ ይህን ካርድ ይጠቀሙ።
ከGrade 6 Moral Education፣ ከገጽ 69 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል
የአዲሱ ሥርዓተ ትምህርት የተማሪ መማሪያ መጽሐፍ፣ በነጻ PDF። በዚህ ገጽ ላይ ያሉት ካርዶች ምዕራፎቹን ይከተላሉ።
የትምህርት ሚኒስቴር እትም, አማርኛ
89 ገጾች
ካለፉት ዓመታት የተወሰዱ እውነተኛ የአገር አቀፍ ፈተና ጥያቄዎች፣ ለእያንዳንዱ የተሠራ መልስ አላቸው።
ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።
በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።
Temari እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።
በነጻ ይጀምሩ