Kaardiiwwan Afaan Oromoo kutaa 9 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 10 irraa kaardii 22: Beekumtaa, Kornayaa, Saayinsiifi Teekinooloojii, Dhibee Koronaa, Deeggarsa Addaa, Jijjiirama Qilleensaa, Tokkummaa Addaddummaa Keessaa, Barnoota Qaraxaa fi kan biroo 2. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kutaa 9 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?

Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 9 Afaan Oromoo irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Afaan Oromoo kutaa 9

Afaan Oromoo kutaa 9 Temari irratti kaardii qayyabannaa 22 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

22
Kaardii: 10
Boqonnaawwan: 7
Gabatee wabii: Grade 9 Afaan Oromoo
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 12 Onkoloolessa 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda22Mala8Seera7Gabatee wabii7

Beekumtaa

Sagalee jabaa fi laafaan hiika jijjiiruSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechoonni lamaan yeroo wal fakkaatan garuu harka tokko qofaan yoo garaagarre, akkuma Gubbaa fi Gubaa, kana fayyadami.

Of eeggadhu

Harka dachaa yeroo dhiitan hiikni jijjiiramaa. Fakkeenyaaf Gubbaa (irra keessa) yoo Gubaa jettan, hiikni isaa ho'aa ta'a. Sagaleen yoo dheeraa ta'e harka lamaan barreessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 1-9 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Garee jechaa jumlaa keessatti adda baasuuMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechoota jumlaa tokko keessaa garee isaanii adda baasuu yoo gaafatamte, tooftaa kana fayyadami.

Of eeggadhu

Hiikaan qofaan hin murteessin; xumura jechaa ilaali. -ti yookaan -dha qabu gochima dha; maqaan nama yookaan meeshaa ibsa; gochibsi immoo akkamitti akka raawwatamu ibsa, akkuma saffisaan.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 1-9 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Garee jechootaa Afaan OromooGabatee wabiiMaqaa · Maqibsa · Gochima · +2

Garee jechaa	Fakkeenyota
Maqaa	saree, nama, mucaa
Maqibsa	dheertuu, bareedaa, qal'oo
Gochima	-ti, -dha, dha'e
Gochibsa	saffisaan, suuta, sirnaan
Durduubee	gara, irra, waa'ee, keessa

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffiin garee jechootaa Afaan Oromoo akka maqaatti yookaan jechoota adda baasuu kan gaafatu yoo ta'e, kana fayyadami.

Of eeggadhu

Maqaa (nama, meeshaa) fi maqibsa (ibsa maqaa) wal-caalchisuu dhiisuu qabda. Akkuma dheertuu, maqibsi maqaa ibsa; maqaa of-danda'ee hin ta'u.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 1-9 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kornayaa

Gaaffilee dubbisaa deebisuuMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffiin eenyu, maal, maaliif yookaan akkamitti jedhu barreeffama akka Dhala Eebbaa yookaan Xiiqii Hadhooftuu irratti yeroo gaafatamu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Gaaffilee filannoo keessatti deebiin sirrii barreeffama keessatti kallattiin ibsame; filannoowwan dogoggoraa immoo namoota biroo akka haadhaa yookaan barsiisaa ibsu. Dhimmicha filachuu dura keeyyata keessatti jumla sana mirkaneessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 10-19 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Fakkeenya maqaa dhuunfaaGabatee wabiiAmbo · Jimma · Awaash · +3

Fakkeenya maqaa dhuunfaa
Ambo
Jimma
Awaash
Dhidheessa
Odaa
Waddeessa

Yoom akka itti fayyadamtu

Akaakuu maqaa keessaa maqaa dhuunfaa eeruu yeroo barbaadamu, fakkeenya maqaa addaa barbaaddu kana fayyadami.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 10-19 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Saayinsiifi Teekinooloojii

Maqaa bamaqaan bakkabuusuu (caasluga)Mala

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jumlli nama ykn waan maqaan ibsame isheen, inni ykn isaan jedhamee irra deebi'ee akka barreeffamu gaafatu kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Bamaqaa maqaa sanaa saala fi lakkoofsa wajjin walsimsiisi. Caaltuun dubartii waan taateef isheen jedhama malee inni hin jedhamu. Namoota lama maqaa ta'an isaan jedhama, inni hin jedhamu.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 20-27 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhibee Koronaa

Maqibsa jechoota himaa keessaa adda baasuuMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Maqibsi, jechi hojii ibsu, himaa kitaaba keessaa adda baasuu yeroo gaafatamu fayyada.

Of eeggadhu

Maqibsi yeroo baayyee maqaa booda argama, akkuma baayyee namoota booda argamtu fakkeenya kitaabicha keessatti. Iddoo jechi itti argamu qofaan hin filatin. Himni hojii galaafate irratti wanta maal jedhu gaafadhu, deebii sana kennu jecha filadhu.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 28-37 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maqaa lama walitti fiduun maqaa haaraa uumuuSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Maqaan lamaan yeroo waan haaraa ibsuuf walitti fufanii jechi haaraan yeroo ijaaramu, akkasumas Gilgaala 8 ykn 9 keessatti jechoota walitti dhufanii ijaaraman addaan yeroo baasan fayyada.

Of eeggadhu

Jechi walitti dhufe addaan yeroo baasan maqaa lammaffaa bu'uura isaatiin barreessi, fuula isaa keessatti argamu hin fudhatin. Kitaabni sangaa foonii akka sangaa + foon jedhutti addaan baasa; kanaaf foonii miti, foon jedhi barreessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 28-37 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Deeggarsa Addaa

Bamaqaa (maqaa bakka bu'u): jechi maqaa bakka bu'uSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo maqaan tokko keeyyata irra deebi'ee dhufu bakka buusuuf barbaaddan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Bamaqaa maqaa bakka bu'e waliin wal-simachuu qaba: Ishee maqaa dubartii (Ayyaantuu), Inni maqaa dhiirsaa (Lataa), Isaan maqaa baay'ee (barattoota). Namicha tokkoof bamaqaa baay'ee hin fayyadamin.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 38-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Akaakuu gochimaa (gochima)Gabatee wabiiTa'umsaa · Hafoo · Darboo

Akaakuu gochimaa	Gochimoota boqonnaa kana keessatti	Maal agarsiisu
Ta'umsaa	ta'e, -dha, -ti	Waan tokko akka ta'e yookaan ta'uu isaa agarsiisa
Hafoo	deeme, rafe, kolfe, dhufe	Gochaan gochaa isaa irratti kan hafu, gara nama biraatti kan hin darbine ta'uu isaa agarsiisa
Darboo	rukute, barsiiste, ajjeese	Gochaan gochaa irraa gara nama yookaan waan biraatti kan darbu ta'uu isaa agarsiisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gochima jechaa tokko ta'umsaa, hafoo yookaan darboo jedhanii akka adda baasan, yookaan gochimni tokko gochaa isaa gara nama yookaan waanaatti darbsiisu moo hin darbsiisu akka ibsan gaafatamtan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gochima booda hima waan jiruuf darboo hin jedhin. Gochimoonni darboo gochaa isaanii gara nama yookaan waanaatti darbu, akka 'Waaqoon nama rukute'; gochimoonni hafoo akka 'deeme' fi 'dhufe' gochaa isaanii irratti hafu, akka 'Roobeen karaa deemte'.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 38-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jijjiirama Qilleensaa

Fakkeenyota gaalee maqaa fi maqibsaGabatee wabiiSangaa · Wayyaa · Re'ee · +6

Maqaa	Maqibsa	Gaalee ijaarame
Sangaa	Diimaa	Sangaa diimaa
Wayyaa	Haphii	Wayyaa haphii
Re'ee	Xiilloo	Re'ee xiilloo
Farda	Odolcha	Farda odolcha
Mukkeen	Qaqalloo	Mukkeen qaqalloo
Intala	Bareedduu	Intala bareedduu
Kutaa	Bal'aa	Kutaa bal'aa
Mana	Guddaa	Mana guddaa
Amala	Gaarii	Amala gaarii

Yoom akka itti fayyadamtu

Gilgaala 8 fi 9 deebisuu dura maqaan maqibsa waliin akkamitti walitti akka fiduu isaa mirkaneessuuf tabla kana fayyadami.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 48-57 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gaalee maqaa fi maqibsaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Jecha maqaa fi maqibsa gaalee keessaa addaan baasuuf yookaan gaalee barreessuu yeroo barbaadan fayyadami.

Of eeggadhu

Afaan Oromoo keessatti maqibsi maqaa booda ni dhufa; kanaafuu guddaa mana hin barreessin, mana guddaa jedhi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 48-57 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jechoota hiikaan walkeessooSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechoota hiikni isaanii walkeessa ta'e barreessuuf gaafatamu yookaan Gilgaala 10 guutuuf yeroo barbaadan fayyadami.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 48-57 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tokkummaa Addaddummaa Keessaa

Jechoota ergisaaGabatee wabiiKootii · Jaakkeettii · Raadiyoo · +2

Jechi Afaan Oromoo keessatti	Afaan madda
Kootii	French
Jaakkeettii	French
Raadiyoo	English
Sukkaara	Italian
Rabbi	Arabic

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jecha biyya alaa ykn afaan biroo irraa madaqfame adda baafachuu fi afaan madda isaa ibsuu barbaaddu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Jecha ergifame barreeffama Afaan Oromoo irratti barreessi; akka fakkeenyaatti kitaab Arabaa irraa kitaaba jedhee barreessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 58-67 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maqaafi durduubee walitti fiduun hima ijaaruuMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hima gabaabaa maqaa fi durduubee walitti fidee barreessitu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Gara, jala, irra durduubee malee maqaa miti; akkaan maqaa hin barreessin. Maqaa bakkaa kan akka Jimmaa, Finfinnee guddaadhaan jalqabi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 58-67 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoota Qaraxaa

Maqaa fi gochima jumla keessattiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechoota Afaan Oromoo keessaa maqaa fi gochima yeroo adda baasuuf gaafatamu (Gilgaala 8) kana fayyadami.

Of eeggadhu

Maqaan waan yaadaan jiran akka jaalala, jibba, Waaqa fi dhugaa illee ta'a. Ijaan hin argamne jechuun hin dhiisin.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 68-75 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jumla maqaa fi gochima ta'anin qooduMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Gilgaala 8 jumla kennamerraa maqaa fi gochima adda baasuu yeroo gaafatu mala kana fayyadami.

Of eeggadhu

Dursee gochima barbaadi, jechi gochaa agarsiisu (ijaarte, qulqulleessan). Booddee eenyuun yookaan maalin gochame, maaliif akka gochame gaafadhu; jechootni sun maqaa. Gochima maqaa biraa dhiyeessuun maqaa hin godhin.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 68-75 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Fakkeenyoota hojjetaman: maqaa fi gochimaGabatee wabiiDaboon mana ijaarte. · Barattoonni daree qulqulleessan.

Jumla	Maqaa	Gochima
Daboon mana ijaarte.	daboo, mana	ijaarte
Barattoonni daree qulqulleessan.	barattoota, daree	qulqulleessan

Yoom akka itti fayyadamtu

Jumla maqaa fi gochima ta'anin yeroo qoddu deebii kee fakkeenyoota kanaan mirkaneessi.

Of eeggadhu

Maqaa hunda tarreessi. Jumlli lammaffaan maqaa lama qaba, barattoota fi daree; maqaa tokko qofa tarreessu qarshii hin argatu.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 68-75 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gootummaa

Jecha faallaadhaan hiikuuSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin hiika jecha tokko ibsuu gaafatu kana itti fayyadami. Boqonnaan jecha faallaa isaatinis hiikuun ni danda'amu jedha.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 76-83 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jecha bu'uuraa fi sararaa adda baasuuMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jabbiilee akka jecha jabbii fi sararaa -lee jedhamee addaan baasuu qabdan gilgaala caasluugaa keessatti ni fayyada.

Of eeggadhu

Yeroo sararri dabalamu bu'uurri jijjiiramuu danda'a: laga + -een = laggeen jedhamee g ni dachaa'ama; sa'a + -oota = sa'oota jedhamee a dhumaa ni kufa. Deebii barreessuun dura jechi bu'uura isaa waliin wal fakkaachuu isaa mirkaneessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 76-83 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Asoosama Gabaabaa

Jechoota moggoo: roobii fi gaafaGabatee wabiiRoobii · Gaafa

Jechi	Hiika
Roobii	guyyaa torbanii keessaa tokko
Roobii	bineensa keessaa tokko
Gaafa	mataa bineensaa yookaan beelladaa irratti kan argamu
Gaafa	yerootti wanti ta'e raawwate ibsuuf kan gargaaru

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi tokko jechoota biraa waliin walfakkaatee garuu hiika garaagaraa qabu argitan fayyada.

Of eeggadhu

Barreeffamni walfakkaachuu hiika walfakkaachuu hin agarsiisu; hiika jechicha dubbii keessaa baradhu.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 84 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tartiiba matima, antimaa fi gochimaMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo himni Afaan Oromoo matima, antimaa fi gochima irraa ijaaratanitti ykn sirrummaa isaa mirkanneessitan fayyada.

Of eeggadhu

Gochimni xumura himichaa irra jiraata. 'Tolaan bite farda' jechuun hin barreessin; 'Tolaan farda bite' jechuun barreessi.

Grade 9 Afaan Oromoo, fuula 84 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kitaaba barataa Afaan Oromoo kutaa 9ffaa

Kitaaba barataa sirna barnootaa haaraa, PDF bilisaan. Kaardiileen fuula kanaa boqonnaalee isaa hordofu.

Maxxansa Ministeera Barnootaa, Afaan Oromoo
Fuula 100
PDF buufadhaa
Maxxansa Biiroo Barnoota Oromiyaa, Afaan Oromoo
Fuula 127
PDF buufadhaa

Wantoota kitaabni qabate

1.Beekumtaa
2.Kornayaa
3.Saayinsiifi Teekinooloojii
4.Dhibee Koronaa
5.Deeggarsa Addaa
6.Jijjiirama Qilleensaa
7.Tokkummaa Addaddummaa Keessaa
8.Barnoota Qaraxaa
9.Gootummaa
10.Asoosama Gabaabaa

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Kutaa 10Kaardii 19

Barnoota kutaa 9 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Afaan Oromoo kutaa 9 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 10 irraa kaardii 22: Beekumtaa, Kornayaa, Saayinsiifi Teekinooloojii, Dhibee Koronaa, Deeggarsa Addaa, Jijjiirama Qilleensaa, Tokkummaa Addaddummaa Keessaa, Barnoota Qaraxaa fi kan biroo 2. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 9 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?: Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 9 Afaan Oromoo irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi