Bu'aan kutaa 12ffaa ba'eera; bu'aa kee eessatti akka ilaaltu

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Afaan Amaaraa kutaa 10

Afaan Amaaraa kutaa 10 Temari irratti kaardii qayyabannaa 22 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

22
Kaardii
9
Boqonnaawwan
5
Gabatee wabii
Grade 10 Amharic
Kitaaba
Bilisa
Gatii
12 Onkoloolessa 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Gosa kaardii tokko qofa agarsiisi

01

Afaan fi Hawaasa

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechoonni lama walitti makamanii hiika haaraa ykn hiika cimaa kennan yeroo kanaan fayyadami; fakkeenyaaf, ቤት + መጽሐፍ = ቤተ-መጽሐፍ, kunis sub-hyphen (ንዑስ ጭረት) fayyadamuun barreeffama. Jechoota walitti makaman tokko hyphen hin qabu, fakkeenyaaf ወጥቶ + አደር = ወታደር.

Of eeggadhu

Jechoonni walitti makaman akka jecha adda ta'e fakkaatu ta'aniif (fakkeenyaaf ወታደር) walitti makaman ta'uu isaanii dagatu. Jecha walitti makame barreessuu ykn jumla keessatti fayyadamuun dura, qooda lamaanuu hiika irratti gargaaraa ta'an mirkaneessi.

Grade 10 Amharic, fuula 1-13 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo waan ilaalte, dubbifte ykn dhageesse odeeffannoo ta'e barattoota kee dhaan dhiyeessu kana fayyadami. Dura qopheessi, maqaa namootaa, bakkeewwan, guyyaa, sa'aatii fi lakkoofsota galmeessi, jechoota keetiin ibsi, dhageessitoonni gaaffii gaafachuuf yeroo kenni.

Of eeggadhu

Gabaasa yaadannoon qofa dhiyeessu namoonni maqaa, guyyaa fi lakkoofsa dagatu; kunis gabaasa amanamaa hin godhu. Dubbachuu dura odeeffannoowwan kana barreessi.

Grade 10 Amharic, fuula 1-13 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jechoota walitti makamanJecha walitti makame
ቤት + መጽሐፍቤተ-መጽሐፍ
ህግ + መንግስትህገ-መንግስት
ወጥቶ + አደርወታደር
ወዝ + አደርወዛደር

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jecha walitti makame akkamitti akka uumamu agarsiisuu ykn jumla keessatti akka fayyadamtan gaafatamtan, ulfaatina kana fayyadami.

Of eeggadhu

Barruun barnoota sub-hyphen (ንዑስ ጭረት) kan itti agarsiise akkuma jiru barreessi (ቤተ-መጽሐፍ, ህገ-መንግስት); ወታደርii fi ወዛደርin immoo akka jecha tokkoo barreessi.

Grade 10 Amharic, fuula 1-13 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

02

Heerumaa Aadaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gosa jimlaa tokko adda baasan yookaan gosa kennameen jimlaa barreessan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gaaffii akkuma iyyaatti hin ilaalin. Gaaffiin jecha gaaffii yookaan mallattoo gaaffii qaba, deebii barbaada; garuu jechoota akkaan 'Wow!' yookaan 'Eyyee!' miira qofa agarsiisu, gaaffii hin gaafatan.

Grade 10 Amharic, fuula 14-30 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jimlaa barreessitan sirreessitan yookaan jechoota barreeffama yookaan xalayaa keessatti filattan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jecha ilaalcha malee deebisuun dogoggora. Jechi qofaan hiika isaa yoo ibsu jecha dabalataa dabaluun (ulfina caalaa) ifa gochuu hin dandeessisu. Deebii akka xiyyeeffannaa kennamuuf ta'ee yoo ta'e qofa sirrii dha.

Grade 10 Amharic, fuula 14-30 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

03

Dubartootaa fi Guddina

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo odeeffannoo funaanuuf gaaffii qopheessitanii gaafattan kana fayyadamaa. Dursanii deebisaa galateeffadhaa, kaayyoo isaa ibsaa; gaaffilee tartiibaan gaafadhaa; yaad-rimaannoo qabaa; booda odeeffannoo barreessitan deebisanii agarsiisaa, xumuuruu irratti galateeffadhaa.

Of eeggadhu

Hin ulfaatin, hin falmin; deebisaa gaaffii hin barbaachisne irratti hin hidhiin. Odeeffannoo barreessitan deebisaaf hin agarsiisin yoo ta'e, amanamummaa fi sirrummaa irratti qabxii ni dhabdu.

Grade 10 Amharic, fuula 31-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

TooftaaYeroo itti fayyadamtan
Dubbisa barbaaduu (Scanning)Yaada ijoo saffisaan argadhaa. Sarara sarara dubbisuu hin barbaachisu.
Dubbisa saffisaa (Skimming)Odeeffannoo waliigalaa keeyyata tokko saffisaan fudhaa, fakkeenyaaf dura qormaata irra deebi'uuf.
Dubbisa gadi-fageessa (In-depth reading)Ibsa hundaa ilaalaa. Barreeffamoota qorannoo fi deebii qormaataaf fayyadamaa; achi irratti gad-fageenyi saffisa irra caala barbaachisaa dha.
Dubbisa bal'aa (Extensive reading)Barreeffamoota dheeroo, akka hiikkaa seenaa, yeroo dheeraaf dubbisaa, gammachuuf ykn jechoota haaraa baruuf.

Yoom akka itti fayyadamtu

Kaayyoo keessan irratti hundaa'uun tooftaa dubbisaa sirrii filadhaa: odeeffannoo tokkoo barbaaduuf barbaaduu, yaada waliigalaa barbaaduuf saffisa, ibsa barbaaduuf gadi-fageessa, barreeffamoota dheeroo barbaaduuf bal'aa.

Of eeggadhu

Dubbisa barbaaduu keessatti sarara sarara dubbisuun hin barbaachisu; garuu gaaffiin ibsa hundaa yoo gaafate dubbisa saffisaan qofa hin dubbisin. Tooftaa gaaffii hin deemnee filachuun qabxii ni hir'isa.

Grade 10 Amharic, fuula 31-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi tokkoo ta'uu isaa ykn walitti makame ta'uu isaa gaafatamu, ykn jecha walitti makame jechoota tokkoo tokkoo irraa qooduu barbaaddu kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gochaa (fi'ila) lakkaa'aa, maqaa ykn gabaasa hin lakkaa'in. Jechi 'ትናንት ከባህር ዳር የመጣው ልጅ ዛሬ ተመለሰ' fi'ilaa lama (መጣ fi ተመለሰ) qaba, kanaaf walitti makame dha.

Grade 10 Amharic, fuula 31-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

04

Adda Addaa Keessatti Tokkummaa

SadarkaaHojii
Dura barreessuuOf kaasuu fi kaa'uu; namaaf, maaliif, akkamitti akka barreessitan murteessaa
Dura barreessuuMata duree ifaa, gabaabaa fi fudhatama qabu filadhaa; booda qabxiiwwan ibsitan adda baafadhaa, mata duree sana xiqqeessaa
Dura barreessuuBigaara (outline) qopheessaa; kunis jalqabaa hanga dhumaatti yaada walitti fufiinsa qabu eegsisa
Dura barreessuuNamoota, kitaabota ykn midiyaa irraa odeeffannoo barbaadaa; mata duree wajjin wal simu qabxiiwwan qofa filadhaa
Yeroo barreessanBigaara irratti hundaa'uun reeqaa (draft) barreessaa
Yeroo barreessanDogoggora qubee, jechaa ykn jumlaa akka hin turre sirreessaa
Yeroo barreessanBarreeffama dhumaa barreessaa; booda namoota mata duree sanaan ogummaa qaban akka dubbisanii yaada kennan godhaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hojiin mata duree kennee barreeffama (ድርሰት) akka barreessitu si gaafatu, dura barreessuu karoora qopheessuuf, yeroo barreessitus sirreessuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Mata duree hin xiqqeessin bigaara hin qopheessin. Mata duree bal'aa yoo ta'e, qabxiileen filatame mata duree wajjin hin wal simu; barreeffamni walitti fufiinsa isaa ni dhabama.

Grade 10 Amharic, fuula 48-65 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

05

Ulfina Afaanii

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo qene hiiktan, jecha walitti hidhu (ህብረቃል) argadhaa; hiika ifaa (ሰም) fi hiika dhokfame (ወርቅ) adda baasaa. Jechoota dheeressuu ykn gabaabsuu, seenaa beekuu, jechoota qoodduu ykn walitti makuutiin hiika isaa baasaa.

Of eeggadhu

Jecha walitti hidhu yeroo baay'ee dhuma qenee irratti argama. Deebii 'ወርቅ' keessatti hiika ifaa (ሰም) utuu hin taane hiika dhokfame barreessaa.

Grade 10 Amharic, fuula 66-84 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

StiraatejiiMaal godha
Proverb (ምሳሌያዊ አነጋገር)Jecha muraasa irratti hin dhimmin, dhaloota dhaloota dabarsamu, duudhaa fi gorsa hawaasaa agarsiisu.
Idiom (ፈሊጣዊ አነጋገር)Jechi hiika isaa jechoota isaa irraa adda ta'e qabu, kanaaf jecha jecha hin hiikamu.
Metaphor (ዘይቤያዊ አነጋገር)Akka yaadni ifa ta'uuf, wantoota walitti bifaa ykn amala tokko gara kan biroo darbuu, ergaa ifaa fi fakkii ta'e uumuu.
Qene (ቅኔያዊ አነጋገር)Hiika ifaa (ሰም) kan qabu, hiika dhokfame (ወርቅ) kan dhokfatu, jecha walitti hidhu (ህብረቃል) waliin walitti hidhame.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo stiraatejii fakkeenyaa boqonnaa kana maqaan ibsitan, akkasumas yeroo firoomsa tokkoo irratti maal akka godhu ibsitan karaa kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Idiom fi proverb walitti hin makin. Idiom jechi hiika isaa jechoota irraa hin argamne yoo ta'u, proverb immoo gorsa qabu jechi guutuu dha.

Grade 10 Amharic, fuula 66-84 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hiikni kan akka 'እግረ እርጥብ' jechuu jechoota isaa irraa hin argamne ibsuuf barbaaddan, kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Idiom jecha jecha hin hiikin. 'እግረ እርጥብ' hiika harfaan 'miilli jiidhaa' jechuu dha, garuu hiikni isaa 'lucky' dha; hiika harfaan fudhachuun deebii dogoggoraa kenna.

Grade 10 Amharic, fuula 66-84 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

06

Gahee Gurguddootaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo xalayaa lama adda baasuu ykn bifa xalayaa sirrii filachuuf gaafatamtan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Xalayaan dhuunfaa bifa murtaa'e hin qabu; bifni fi qabiyyeen isaa murtee barreessaa irratti hundaa'a. Xalayaan hojii garuu bifa of-danda'e qaba; kanaaf iyyannoo hojii akka hiree ilaalchaa fi bilisaa ta'een barreessan, qabxiiwwan barbaachisan ni dhabdu.

Grade 10 Amharic, fuula 85-100 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo dhaabbatni tokko gaaffii tokko akka raawwatamuuf xalayaa yookaan iyyannoo barreessuuf gaafatamtan, mala kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Xalayaan dhaabbataa guyyaa, lakkoofsa addaa fi mallattoo (mallattoo mataa karaa afur-kona, mallattoo gadii geengoo) qabaachuu qaba; xalayaan namaa dhaabbataaf barreessu garuu lakkoofsa hin qabu. Guyyaa, teessoo fudhataa, yookaan maqaa, mallattoo fi itti gaafatamummaa barreessaa xalayaa hojii keessatti dhiisuun qabxii ni hir'isa.

Grade 10 Amharic, fuula 85-100 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

07

Seenaa Dheeraa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jumlaa sirreessitan ykn dogoggora seera afaanii ilaaltan fayyadamaa, keessumaa jumlaa akka 'ganama dhufe ijoollee' jedhu.

Of eeggadhu

Jumla 'ትናንትና የመጣው ልጅ ዛሬ ተመለሰች' keessatti 'የመጣው' dhiira yoo ta'u, 'ተመለሰች' immoo dubartii dha. Dogoggora sirreessuuf gocha dhiira godhaa (ተመለሰ) ykn 'የመጣችው' jedhaa. Gochaa lamaan maqaa waliin mirkaneessaa.

Grade 10 Amharic, fuula 101-117 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

ElementiiMaal akka ta'e
Seenaa (ታሪክ)Sochiiwwan yeroo fi gochaa tartiiba isaaniitiin raawwatame, bu'uuraa romaansaa.
Caasaa (ትልም)Gochaawwan sababaa fi bu'aan wal-hidhatan, caasa romaansaa.
Walitti bu'iinsa (ግጭት)Wal-hin-simannaa fedhii fi kaayyoo namoota seenaa keessaa dhufu.
Gaa'ila (ገጸባህሪ)Namoota yaadaa barreessaan uume, kanneen amala namaa agarsiisan.
Iddoo fi yeroo (መቼት)Yeroo fi bakka gaa'ilonni itti sochoo'anii seenaan itti raawwatamu.
Yaada ijoo (ጭብጥ)Ergaa ykn yaada ijoo barreessaan romaansa keessatti dabarsuu barbaadu.
Ilaalcha ibsaa (የትረካ አንጻር)Kallattii seenaan itti ibsamu.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin elementii romaansaa maqaa fi ibsa isaanii akka dhiyeessan gaafatu fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yaada ijoo (ጭብጥ) fi caasaa (ትልም) walitti hin makin. Ergaa gaafatamu yoo ta'e ጭብጥ, sababaa fi bu'aa gaafatamu yoo ta'e ትልም deebisaa.

Grade 10 Amharic, fuula 101-117 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

08

Midiyaa Hawaasummaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Barreeffama akka barreessitan yoo gaafataman, waa'ee tokko akka ibsitan yookaan gaaffii falmisiisaa irratti akka mirkanessitan murteessuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Barreeffamni falmisaa yaada faallaa lama ol ni madaalcha, dubbistoota ni amanisiisa; garaa tokko qofa ibsuun gahaa miti. Barreeffamni ibsaa garuu waa'ee tokkoo maal akka taʼe, akkaan akka hojjetamu ibsa malee gaaffii hin falmu.

Grade 10 Amharic, fuula 118-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

JechaaHiika kallattiiHiika fakkeessaa
እፉኝትgosa hanqaqqee (bofa)qoraanaa
ወርቅmeetii gatii guddaa qabubareedaa, miidhagaa
ተኩላbineensa bosonaa (hyeenaa)kan saamu
ባህርbishaan dhaabbateebabal'aa

Yoom akka itti fayyadamtu

Jechi tokko hiika kallattii (qajeelaa) fi hiika fakkeessaa (dhoksaa ykn babal'ate) akka kennitan yookaan hiika tokkoon jechoota akka ijaarratan yoo gaafataman kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jechi hundinuu hiika lamaan hin qabu. Hiika fakkeessaa kan kennitan jechi hiika babal'ate yoo qabaate qofa; jecha hiika kallattii qofa qabu hiika fakkeessaa akka qabu hin yaadinaa.

Grade 10 Amharic, fuula 118-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffiin yeroo gochaa jechaa akka adda baasitan yookaan jechoota yeroo kennameen akka ijaarratan yoo gaafate kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jechi 'እየ-' fi 'ነበር' qabu gochi yeroo darbe akka itti fufaa ture agarsiisa, garuu akka xumurameen hin mirkaneessu. Gochi xumurame qofa yeroo darbe kan ifaa taʼe ('ኃላፊ ጊዜ') dha.

Grade 10 Amharic, fuula 118-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

09

Hojii Uumuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jecha gochaa ykn ta'aa akka ta'e murtaa'uu, ykn jumla gochaa irraa gara ta'aatti (ykn kan faallaa ta'een) jijjiiruu gaafatamtu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Qubni 'ተ' qofaan murtaa'amu hin danda'u. 'ተኛ' jalqabatti 'ተ' qaba taʼus kitaaba keessatti jecha gochaa dha. Kanaaf gaafii kana gaafadhu: ogeessi hojii ni hojjetaa moo ni fudhataa?

Grade 10 Amharic, fuula 137 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi barreeffama irraa kennamee hiika isaa barreeffama sana keessatti akka ibsan gaafatamu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Hiika jalqabaa kitaaba jechootaa ykn yaadatamaa irraa tokko qofa hin barreessin. Jumla guutuu fi jumla dura dubbisi, hiika haala barreeffamichaa fi mata-duree sanaaf fakkaatu filadhu.

Grade 10 Amharic, fuula 137 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jecha gochaa tokkoo gochaan isaa gara meeshaatti darbu (transitive) ykn hin darbine (intransitive) ta'e gaafatamu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Gochaan gara meeshaa tokkoo darbuu isaa ilaali. 'ልጁ ስልክ ገዛ' keessatti 'ስልክ' meeshaa bitame waan ta'eef 'ገዛ' darbaa dha. 'ሰውዬው ከመኪና ላይ ወረደ' keessatti gochaan gara meeshaatti hin darbu, kanaaf 'ወረደ' hin darbine dha. Hiika Ingliffaa irraa hin murtaa'in.

Grade 10 Amharic, fuula 137 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kitaaba barataa Afaan Amaaraa kutaa 10ffaa

Kitaaba barataa sirna barnootaa haaraa, PDF bilisaan. Kaardiileen fuula kanaa boqonnaalee isaa hordofu.

  • Maxxansa Ministeera Barnootaa, Afaan Amaaraa

    Fuula 164

    PDF buufadhaa

  • Maxxansa Biiroo Barnoota Oromiyaa, Afaan Amaaraa

    Fuula 183

    PDF buufadhaa

Wantoota kitaabni qabate

  1. 1.ቋንቋና ማህበሰብ
  2. 2.ባህላዊ ጋብቻ
  3. 3.ሴቶች እና እድገት
  4. 4.በልዩነት ውስጥ ያለ አንድነት
  5. 5.የቋንቋ ለዛ
  6. 6.የታላላቆች ሚና
  7. 7.ረጅም ልቦለድ
  8. 8.ማህበራዊ መገናኛ ብዙኀን
  9. 9.ሥራ ፈጠራ

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Afaan Amaaraa kutaa 10 maal haguugu?
Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 9 irraa kaardii 22: Afaan fi Hawaasa, Heerumaa Aadaa, Dubartootaa fi Guddina, Adda Addaa Keessatti Tokkummaa, Ulfina Afaanii, Gahee Gurguddootaa, Seenaa Dheeraa, Midiyaa Hawaasummaa fi kan biroo 1. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 10 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?
Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?
Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 10 Amharic irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?
Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?
12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi
SeeniHerrega kee bani