Kaardiiwwan Fiizikii kutaa 11 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 7 irraa kaardii 36: Fiiziksiin Hawaasa Namaa, Vectors, Sochii Dimensiyoona Tokkoo fi Lama, Dynamics, Heat Conduction fi Calorimetry, Electrostatics fi Electric Circuit fi Nuclear Physics. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kutaa 11 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?

Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 11 Physics irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Fiizikii kutaa 11

Fiizikii kutaa 11 Temari irratti kaardii qayyabannaa 36 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

36
Kaardii: 7
Boqonnaawwan: 17
Foormulaa: 13
Gabatee wabii: Grade 11 Physics
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 12 Onkoloolessa 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda36Foormulaa16Gabatee wabii13Dogoggora baratame6Seera1

Barnoota guutuu keessatti

Ho'a fi tempireechara adda baasuuGabatee wabiiMaali · Eessa jiraata · Safartuu SI · +5

Wanti wal bira qabamu	Ho'a	Tempireechara
Maali	Anniisaa qaama ho'aa irraa gara qaama qabbanaa'aatti socho'u dha.	Sadarkaa ho'ina yookaan qabbanaa'ina qaama tokkooti.
Eessa jiraata	Eessattuu hin kuufamu. Qaamni internal energy kuusa; ho'a kan jedhamu garuu anniisaan sun yeroo daangaa ce'u qofa.	Qaamicha keessa, akka amala yeroo kamiyyuu dubbifamuutti.
Safartuu SI	Joule (J). Calorie'nis ni kennama; 1 cal gara 4.186 J dha.	Kelvin (K). Digirii Celsius fi digirii Fahrenheit'nis ni kennama.
Hangi ni murteessaa?	Eeyyee. Ulfaatina guddaa ho'isuun ho'a caalaa barbaada; xuwween bishaan danfaa kubbaayyaa tokko caalaa baay'ee fudhate.	Hin murteessu. Kubbaayyaan fi xuwween lamaanuu 100 °C irra jiru.
Maal irratti hundaa'a	Ulfaatina, specific heat capacity qabeenyichaa fi jijjiirama tempireecharaa irratti.	Giddu-galeessa translational kinetic energy qaamaa xiqqaa tokkoo irratti malee ida'ama guutuu irratti miti.
Akkamitti safarama	Karaa al-kallattii, calorimeter'iin, jijjiirama tempireecharaa safarame fi specific heat capacity beekamaa irraa ka'uun.	Kallattiidhaan, thermometer'iin.
Duwwaan maal jechuu dha	Qaamolee tempireechara wal qixa qaban lama gidduu ho'i qulqulluun hin ce'u.	0 K absolute zero yoo ta'u hanga ammaatti bira ga'amee hin beeku; gatiin kelvin gonkumaa negaatiivii hin ta'u. 0 °C garuu tempireechara baratamaa, qabxii itti bishaan cabbii ta'u dha.
Foormulaan	Yeroo tempireecharri jijjiiramu $Q = mc\,\Delta T$ ; yeroo qabeenyichi haala isaa jijjiiru $Q = mL$ .	Iskeelii irraa dubbifama. Jijjiirri 1 °C jijjiirama 1 K wajjin wal qixa.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin ho'aa fi tempireechara akka waan tokkootti fudhatu fayyadami: bishaan ho'isuuf anniisaa hangam akka barbaachisu, yeroo cabbiin baqu dubbisni maaliif akka dhaabatu, yookaan qaamoleen lama erga wal qixa ho'anii booda anniisaa wal jijjiiruu maaliif akka dhiisan.

Of eeggadhu

Asitti dogoggorri lama qabxii nama kaffalchiisa. Inni jalqabaa yeroo cabbiin baqu yookaan bishaan danfu $Q = mc\,\Delta T$ fayyadamuu dha. Yeroo haalli jijjiiramu tempireecharri waan hin sochoo'neef $\Delta T$ duwwaa ta'a; foormulaan sunis ho'a duwwaa deebisa. Kan sirriin $Q = mL$ dha, cabbii -10 °C irra jiru gara hurkaatti geessuunis tarkaanfii tokko utuu hin taane tarkaanfiiwwan adda addaa hedduu dha. Inni lammaffaa jijjiirama tempireecharaa 273 itti dabaluun gara kelvin jijjiiruu dha. Bishaan 20 °C irraa gara 70 °C ho'e 50'n jijjiirame, °C fi K lamaanuu keessatti. 273 kan itti dabalamu tempireechara irratti malee garaagarummaa irratti miti.

Conduction fi convection wal bira qabuuGabatee wabiiMaali · Eessatti hojjeta · Anniisaan akkamitti deema · +5

Wanti wal bira qabamu	Conduction	Convection
Maali	Ho'i qabeenyicha keessa darbuu, qabeenyichi mataan isaa iddoo isaa utuu hin gadhiisin.	Ho'i sochii guutuu fluid tokkootiin baatamuu dha.
Eessatti hojjeta	Jajjaboo, dhangala'aa fi gaasii keessatti.	Dhangala'aa fi gaasii qofa keessatti, sababni isaas kan yaa'uu danda'u fluid qofa.
Anniisaan akkamitti deema	Qaamolee xixiqqaa irraa gara qaamolee xixiqqaatti raafamaa fi walitti bu'iinsaan. Sibiila keessatti irra caalaa kan baatu electrons bilisa ta'anii dha; sababni sibiilonni muka fi bishaan caalaniif kanuma.	Fluidichi ho'aan mataan isaa socho'ee anniisaa isaa fudhatee deema; kanaafuu kan ho'e ol ka'a, kan qabbanaa'e gad bu'a. Natural convection garaagarummaa densitii ho'insi uumuun kan oofamu yoo ta'u, forced convection immoo faaniidhaan yookaan pamppiidhaan oofama.
Seera saffisaa	Seera Fourier: $\dfrac{Q}{t} = kA\dfrac{\Delta T}{L}$ ; L jechuun furdina karaa yaa'insa ho'aatiin safarame dha.	Seera qabbanaa'uu Newton: $\dfrac{Q}{t} = hA(T_s - T_f)$ ; $T_s$ tempireechara fuulaa yoo ta'u, $T_f$ immoo kan fluidichaa ti.
Safartuu koofishentii	k $\text{W m}^{-1}\text{K}^{-1}$ 'n; sababni isaas seerri conduction furdina L'n hira.	h $\text{W m}^{-2}\text{K}^{-1}$ 'n. Seera convection keessa L jedhamu hin jiru.
Kamtu saffisa	Fluidii tokko keessatti isa suuta deemu dha. Ulee koopparii irratti garuu convection qilleensa tasgabbaa'aa keessaa salphaatti caala; kanaafuu kun seera yeroo hunda hojjetu miti.	Dhangala'aa yookaan gaasii tokko keessatti yeroo baay'ee saffisa, sababni isaas qabeenyichi mataan isaa anniisaa baata.
Iddoo duwwaa keessa	Hin darbu. Conduction qabeenya barbaada.	Innis hin darbu. Iddoo duwwaa kan ce'u radiation qofa.
Fakkeenyota guyyuu	Fal'aana sibiilaa shaayii ho'aa keessatti ho'u, jala eelee nyaata itti bilcheessan, qeensa heat sink.	Bishaan yeroo danfu xuwwee keessatti naanna'uu, qilleensa lafaa fi galaanaa, qilleensa ho'aa mana keessatti ol ka'u.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin ho'i iddoo tokkoo gara iddoo biraatti akkamitti akka ga'u gaafatee mala isaa moggaasuu qabdu, yookaan yeroo seera Fourier yookaan seera qabbanaa'uu Newton'iin lakkoofsa itti kaa'uu qabdu fayyadami. Kan murteessu qabeenyicha: qaamni jabaan conduction qofa danda'a; dhangala'aa fi gaasiin garuu lamaanuu godhu.

Of eeggadhu

Dogoggorri lama qabxii nama kaffalchiisa. Inni jalqabaa safartuu k gara h'tti garagalchuudhaan koofishentii convection $\text{W m}^{-1}\text{K}^{-1}$ jedhanii barreessuu dha. Qu'annaadhaan qabachuu irra seericha hiri: $h = \dfrac{Q/t}{A\,\Delta T}$ waan ta'eef $\text{W m}^{-2}\text{K}^{-1}$ ta'a. k meetira dabalataa kan qabaate seerri conduction furdina L'n waan hiruuf qofa; seera convection keessa L gonkumaa hin jiru. Inni lammaffaa qaamoleen jajjaboon lama waan wal tuquu danda'aniif conduction iddoo duwwaa keessa ni hojjeta jedhanii deebisuu dha. Hin hojjetu. Malli lamaanuu qabeenya barbaadu; iddoo duwwaa kan ce'u radiation qofa. Sababni vaakiyuum fiilaaskiin ammallee ho'a dhabuu fi Aduun nu bira ga'uu kanuma.

Inarshiyaa fi momentemii wal bira qabuuGabatee wabiiMaali · Kan eenyuuti · Yoom jira · +6

Wanti wal bira qabamu	Inarshiyaa	Momentemii
Maali	Amala qaamni tokko haala boqonnaa yookaan sochii sarara qajeelaa wal-qixxee irra jiru jijjiiruu ittiin mormu dha.	Baay'ina sochii qaamni tokko sababa ulfaatinaa fi ariitii isaatiin qabu dha.
Kan eenyuuti	Amala qaamicha mataa isaati; safartuun isaas ulfaatina isaati.	Baay'ina qaamichi yeroo socho'u qofa qabu dha.
Yoom jira	Yeroo hunda, boqonnaa irrattis ta'e sochii irratti.	Qaama fireemii ati itti hojjettu keessatti dhaabate duwwaa dha; fireemii sana keessatti akkuma socho'een jira.
Akkamitti safarama	Ulfaatinaan; kanaafuu inarshiyaan m wajjin wal madaala. Ulfaatinni skaalaarii kiiloogiraamaan safaramu dha.	$p = mv$ , $\text{kg m s}^{-1}$ 'n. Kun safartuu newton second wajjin tokkuma, sababni isaas $1\,\text{N} = 1\,\text{kg m s}^{-2}$ dha.
Dimenshinii	Ulfaatinni safartuu inarshiyaa ta'e $[M]$ qaba.	$[M L T^{-1}]$ , ulfaatina ariitiidhaan baay'ifame.
Kallattii	Hin qabu. Ulfaatinni skaalaarii dha.	Veektara dha; kallattii ariitii isaa irratti akeeka.
Maal irratti hundaa'a	Sochii sarara qajeelaa keessatti ulfaatina qofa irratti.	Ulfaatinaa fi ariitii lamaan irratti; kanaafuu rasaasni salphaan qaama ulfaataa suuta socho'u wajjin wal qixa baachuu danda'a.
Akkamitti jijjiirama	Yeroo ulfaatinni isaa jijjiiramu qofa, akka rookeetii boba'aa gubuutti.	Yeroo humni alaa qulqulluun hojjetu hunda; jijjiirri sunis impulse humna sanaa wajjin wal qixa.
Fakkeenyota guyyuu	Imalaan dhaabate yeroo awtoobisiin ka'u duubatti, yeroo furrilaa qabu immoo fuulduratti kufa. Afatni yeroo dhahamu awwaarri isa keessaa ba'a, sababni isaas awwaarri duubatti hafa.	Konkolaataan socho'u, kubbaan dhiitame fi rasaasni dhukaafame hundinuu isa qabu.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin jechoota lamaan hiika tokko keessa kaa'u fayyadami: konkolaataan ulfaataan dhaabate maaliif dhiibuun ulfaatu, yeroo awtoobisiin ka'u imalaan maaliif raafamu, yookaan qaamni socho'u yeroo walitti bu'iinsaa maal dabarsu. Inarshiyaan asitti wal bira qabame kan sarara qajeelaa ulfaatinaan safaramu yoo ta'u, momentii inarshiyaa qaamni naanna'u qabu irraa adda.

Of eeggadhu

Barattoonni konkolaataan ulfaataan inarshiyaa guddaa qaba jedhamee dhaga'anii konkolaataan dhaabate momentemii guddaa qaba jedhanii barreessu. Qaamni dhaabate inarshiyaa isaa guutuu qaba; momentemiin isaa garuu duwwaa dha, sababni isaas $p = mv$ yoo ta'u v duwwaa dha. Burjaajiin sunuma awtoobisicha illee garagalcha: yeroo awtoobisiin ka'u qaamni kee boqonnaa irra waan turuuf duubatti kufta; fuulduratti kan darbatamtu yeroo inni furrilaa qabu qofa. Momentemiin jira jechuu kee dura ariitii mirkaneessi; imalaan gara kam akka kufu jechuu kee dura konkolaataan kallattii kamiin ariitii isaa akka jijjiiraa jiru gaafadhu.

Wal-qixxaattuu sochii sirrii filachuuGabatee wabiiv = u + at · s = ut + 1/2at^2 · v^2 = u^2 + 2as · +1

Wal-qixxaattuu	Baay'ina hin caqasne	Yeroo itti fayyadamtu
$v = u + at$	$s$	no distance is given or wanted
$s = ut + \tfrac{1}{2}at^{2}$	$v$	the final velocity is unknown
$v^{2} = u^{2} + 2as$	$t$	no time is given or wanted
$s = \left(\dfrac{u+v}{2}\right)t$	$a$	the acceleration is unknown

Yoom akka itti fayyadamtu

Qaama sarara qajeelaa irra saffisa wal-qixxee wajjin socho'u kamiyyuuf fayyada. Waan gaaffiin siif kenne tarreessi; baay'ina inni hin caqasin adda baasi; wal-qixxaattuu baay'ina sana hin caqasne fudhu.

Of eeggadhu

Afranuu kan hojjetan yeroo saffisni wal-qixxee ta'ee turu qofa. Qaamni sarara goggogaa irra socho'u yookaan kan saffisni isaa jijjiiramu kaalkulasii barbaada. Fageenya, ariitii fi saffisa karaa tokkoon pozaatiivii, karaa biraatiin negaatiivii godhii fudhu; yoo kanaa achii qaamni ol darbatame deebii mallattoo dogoggoraa qabu kenna.

Seerota Niwtan fi momentemiiGabatee wabiiNet force on a mass · Force from momentum · Action and reaction · +3

Wanti barbaadamu	Foormulaa	Haala itti hojjetu
Net force on a mass	$F_{net} = ma$	mass constant, $F$ the resultant
Force from momentum	$F_{net} = \dfrac{\Delta p}{\Delta t}$	holds even when mass changes
Action and reaction	$F_{12} = -F_{21}$	always, on two different bodies
Linear momentum	$p = mv$	a vector, along the velocity
Impulse	$J = F\,\Delta t = \Delta p$	constant force over $\Delta t$
Weight	$W = mg$	$g$ is local, not a constant of nature

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin humni qaama irratti maal akka hojjetu gaafatu fayyadami: hangam akka saffisiisu, qaamoleen lama hangam wal dhiibuu, yookaan walitti bu'iinsi maal hambisu. Momentemiin walitti bu'iinsa hunda keessatti eegama; anniisaan sochii garuu walitti bu'iinsa iratii keessatti qofa eegama.

Of eeggadhu

Humnoonni seera sadaffaa lamaan qaamolee adda addaa lama irratti waan hojjetaniif gonkumaa wal hin haqan. Barattoonni wal irraa hir'isanii kitaaba minjaala irra jiruuf saffisa duwwaa argatu; kanneen dhugumatti wal madaalan garuu dhiibbaa minjaalaa fi harkisa Lafaa yoo ta'an, lamaanuu kitaaba irratti hojjetu.

Hojii, anniisaa fi humnaGabatee wabiiWork by a constant force · Kinetic energy · Gravitational potential energy · +4

Wanti barbaadamu	Foormulaa	Haala itti hojjetu
Work by a constant force	$W = Fs\cos\theta$	$\theta$ between force and displacement
Kinetic energy	$KE = \tfrac{1}{2}mv^{2}$	speeds well below light speed
Gravitational potential energy	$PE = mgh$	near the ground, $g$ uniform
Work and energy theorem	$W_{net} = \Delta KE$	always, for any net force
Average power	$P = \dfrac{W}{t}$	work done over a whole interval
Instantaneous power	$P = Fv\cos\theta$	at one moment
Efficiency	$\eta = \dfrac{\text{useful output}}{\text{total input}}$	never greater than 1

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin fageenyaa fi ariitii kennee yeroo hin kennin, yookaan hojiin tokko boba'aa, nyaata yookaan elektiriikii hangam akka baasu gaafatu fayyadami. Yaad-rimeen hojii fi anniisaa yeroo waan hin gaafanneef yeroo baay'ee wal-qixxaattuuwwan sochii irra gabaabaa dha.

Of eeggadhu

Humni sochii irratti rogaan qajeelaa ta'e gonkumaa hojii hin hojjetu; kanaafuu dhiphinni funyoo dhagaa geengoodhaan naanneessu hammam iyyuu yoo saffise anniisaa hin dabalu. Kan kana baatu koosaayinii dha; isa dhiisuun mata-duree kana keessatti sababa qabxii itti baay'inaan dhabamu dha.

Sochii naannessuu sochii sarara qajeelaa irraa dubbisuuGabatee wabiis · v = s/t · a · +4

Sarara qajeelaa	Naannessuu	Wanti jijjiiramu
$s$	$\theta$	metres become radians
$v = \dfrac{s}{t}$	$\omega = \dfrac{\theta}{t}$	$v = r\omega$
$a$	$\alpha$	$a = r\alpha$
$m$	$I = \sum mr^{2}$	mass becomes moment of inertia
$F = ma$	$\tau = I\alpha$	force becomes torque
$p = mv$	$L = I\omega$	momentum becomes angular momentum
$KE = \tfrac{1}{2}mv^{2}$	$KE = \tfrac{1}{2}I\omega^{2}$	the same energy, counted round an axis

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo geengoon, saphaphuun yookaan uleen naannoo qaccee dhaabbataa naanna'u fayyadami. Wal-qixxaattuun sochii sarara qajeelaaf beektu hundi lakkuu naannessuu qaba; kanaafuu rakkoo naanna'u furuuf kan sarara qajeelaa barreessii baay'ina tokkoon tokkoo isaanii michuu isaa gabatee kana keessa jiruun jijjiiri.

Of eeggadhu

Rogni raadiyaaniidhaan ta'uu qaba utuu walitti dhufeenyi gidduu tarree lamaanii kamiyyuu hin hojjetin. Gaaffiin diigriidhaan yookaan naannoo daqiiqaatti kennames dura jijjiiramuu qaba; kana dagachuun deebiin dachaa 57 akka guddatu godha.

Momentii inarshiyaa qaamolee baratamooGabatee wabiiThin rod, length L · Hoop or thin ring, radius r · Solid disc or cylinder, radius r · +2

Qaama	Qaccee	Momentii inarshiyaa
Thin rod, length $L$	through the centre, across the rod	$\tfrac{1}{12}mL^{2}$
Thin rod, length $L$	through one end, across the rod	$\tfrac{1}{3}mL^{2}$
Hoop or thin ring, radius $r$	through the centre, along the axis	$mr^{2}$
Solid disc or cylinder, radius $r$	through the centre, along the axis	$\tfrac{1}{2}mr^{2}$
Solid sphere, radius $r$	through a diameter	$\tfrac{2}{5}mr^{2}$
Hollow sphere, radius $r$	through a diameter	$\tfrac{2}{3}mr^{2}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin toorkii lakkoofsa I barbaadu, yookaan yeroo qaamoleen lama gaara irraa dorgomanii kamtu dursee jala ga'a jechuu qabdu fayyadami. Hirmaanni yoo xiqqaate ulfaatinni gara qaccee dhihaata; qaamichas naannessuun salphata.

Of eeggadhu

Tokkoon tokkoon isaanii qaccee tokkoof qofa hojjetu. Uleen wal fakkaatu handaara isaatiin naannessuun walakkaa isaatiin caalaa dachaa sadii ulfaata; tarree dogoggoraa dubbisuun dogoggora baratamaa dha. Qaccee biraa isaan kana keessaa tokkoof tarsiimaa ta'eef $md^{2}$ dabali; d fageenya qaccee lamaanii ti.

Haalota lama madaalliif barbaachisanSeera

\sum F = 0 \quad \text{and} \quad \sum \tau = 0

\sum F = 0 \quad \text{and} \quad \sum \tau = 0

$\sum F$: ida'ama humnoota qaamicha irra jiran hundaa, karaa karaadhaan $\mathrm{N}$
$\sum \tau$: ida'ama dhiibbaa naannessuu hundaa naannoo tuqaa filatame tokkoo $\mathrm{N\,m}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Sadarkaa keenyan irra ka'eef, dagalee utubaa lama irra jiruuf, gabatee beeksisaa harkisaa irra jiruuf: waan boqotu yookaan tasgabbiidhaan socho'u kamiyyuuf fayyadami. Haalonni lamaanuu yeroo tokkotti guutamuu qabu; kunis fakkii tokko irraa humnoota hin beekamne lama akka argattu si taasisa.

Of eeggadhu

Haalli jalqabaa qofti gahaa miti. Humnoonni wal qixxee fi faallaa lama tuqaalee adda addaa irratti hojjetan ida'amni isaanii duwwaa ta'ee qaamicha naanneessu; sababni geengoon oofmaataa naanna'uufis kanuma. Naannoo tuqaa humni hin beekamne itti hojjetutti momentii fudhu; humni sun wal-qixxaattuu keessaa ba'a; tokko qofti siif hafa.

Dhangala'oo yeroo boqotanii fi yeroo yaa'anGabatee wabiiPressure · Pressure at a depth · Upthrust · +2

Wanti barbaadamu	Foormulaa	Haala itti hojjetu
Pressure	$P = \dfrac{F}{A}$	force at right angles to the area
Pressure at a depth	$P = \rho g h$	gauge pressure, fluid at rest
Upthrust	$F_{b} = \rho_{f}\,g\,V_{disp}$	$\rho_{f}$ is the FLUID's density
Flow rate stays equal	$A_{1}v_{1} = A_{2}v_{2}$	one pipe, nothing leaking out
Bernoulli	$P + \tfrac{1}{2}\rho v^{2} + \rho g h = \text{constant}$	steady flow, no viscosity

Yoom akka itti fayyadamtu

Waan bishaan irra deemu, liqimfamu yookaan ujummoo keessa yaa'u kamiyyuuf fayyadami: dallaa hidhaa, jaakii haayidiroolikii, bidiruu, bishaan iddoo dhiphaa keessatti saffisu.

Of eeggadhu

Rukkinni wal-qixxaattuu ol-dhiibbaa keessa jiru kan dhangala'aa ti malee kan qaamichaa miti; qabeensis kan dhiibame malee kan qaama guutuu miti. Bloonkiin walakkaan isaa bishaan keessa jiru walakkaa qabeensa ofii isaa dhiiba. Dhiibbaan gad-fagoo gad-fageenya qofaan waan murtaa'uuf ujummoon dhiphaan fi haroon bal'aan gad-fageenya wal qixa irratti wal qixa agarsiisu.

Dhiibbaa, diriirinaa fi safartuu YaangGabatee wabiiStress · Strain · Young's modulus · +2

Wanti barbaadamu	Foormulaa	Haala itti hojjetu
Stress	$\sigma = \dfrac{F}{A}$	force spread over the cross section
Strain	$\epsilon = \dfrac{\Delta L}{L_{0}}$	a ratio, so it has no unit
Young's modulus	$E = \dfrac{\sigma}{\epsilon}$	below the elastic limit only
Extension of a wire	$\Delta L = \dfrac{FL_{0}}{AE}$	same conditions as above
Energy stored	$U = \tfrac{1}{2}F\,\Delta L$	the work the stretch cost

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo wayrii, funyoo yookaan dagaleen diriiru fi gaaffiin hangam akka kennu, ba'aa hangam akka baatu yookaan meeshaalee lamaan keessaa kamtu caalaa jabaa ta'e gaafatu fayyadami.

Of eeggadhu

Safartuun Yaang kan meeshichaa ti malee kan cita sanaa miti: funyoon sibiilaa furdaan fi wayriin sibiilaa haphiin gatii E tokko qooddatu; kan furdaan xiqqoo akka diriiru godhu bal'ina wal-qixxaattuu keessa jiru dha. Daangaa diriirinaa erga darbee booda wal-simbirri wal-qixxee ta'uu dhaaba; tarreewwan kana keessaa tokkoyyuu hin hojjetu.

Fiiziksiin Hawaasa Namaa

Beekumsa ala-dhufe (a priori) fi beekumsa muuxannoo irraa (a posteriori)Dogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo jechi tokko beekumsa muuxannoo irraa ta'e ykn sababa qabatee ta'e akka adda baasan gaafatamu fayyadami; fakkeenya herrega fi logic.

Of eeggadhu

Dhugaawwan herrega akka 2+2=4 beekumsa a priori dha, fakkeenyi isaa qaama fakkaataa ta'ellee. Fakkeenya qabeenyaa qofaan a posteriori jechuun hin barreessin.

Grade 11 Physics, fuula 1-16 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qabbaneessa bishaanii ol-ka'iinsa irrattiGabatee wabii150 · 305 · 610 · +1

Ol-ka'iinsa (m)	Qabbaneessa bishaanii (°C)
150	99.5
305	99
610	98
1524	95

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ol-ka'iinsa murtaa'e irratti qabbaneessa bishaanii gaafatamu ykn ol-ka'iinsi qabbaneessa sana akkamitti akka jijjiiru gaafatamu fayyadami.

Grade 11 Physics, fuula 1-16 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Vectors

Tan^-1 yeroo fayyadamtan kallattii sirrii filadhuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Kallattii bu'aa tan^-1 R_y/R_x irraa yoo argattan, kaa'iinsa x-axis irraa yoo ibsitan fayyadami.

Of eeggadhu

Calculator tan^-1 kaa'iinsa -90 hanga 90 digirii qofa kenna. Mallattoo R_x fi R_y xy-axis irratti mirkaneessi, kaa'iinsa ceyyii sirrii keessatti kaa. Fakkeenyaaf R_x mallattoo hir'ate, R_y mallattoo qabeessa yoo ta'e, kaa'iinsi x-axis hir'ate irra ol ta'a.

Grade 11 Physics, fuula 17-46 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qindaa'ina vektaraFoormulaa

A_x=A\cos\theta \qquad A_y=A\sin\theta

A_x=A\cos\theta \qquad A_y=A\sin\theta

$A$: Guddina vektara $same as the vector, e.g. m or N$
$\theta$: Kaa'iinsa x-axis irraa tilmaamame $\degree$
$A_x$: Qindaa'ina x ti A $same as the vector, e.g. m or N$
$A_y$: Qindaa'ina y ti A $same as the vector, e.g. m or N$

Yoom akka itti fayyadamtu

Vektara gara qindaa'ina x fi y isaa yoo qoodan, kaa'iinsi irra deebiin x-axis irraa yoo tilmaamame fayyadami.

Of eeggadhu

Kaa'iinsi y-axis irraa yoo tilmaamame cos qindaa'ina y wajjin, sin qindaa'ina x wajjin ni ta'a. Axis sirrii ta'e mirkaneeffadhu.

Grade 11 Physics, fuula 17-46 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Guddina bu'aa qindaa'ina isaa irraaFoormulaa

R=\sqrt{R_x^{2}+R_y^{2}}

R=\sqrt{R_x^{2}+R_y^{2}}

$R$: Guddina vektara bu'aa (resultant) $same as the vectors, e.g. m or N$
$R_x$: Qindaa'ina x resultant; walitti makamuu qindaa'ina x vektaroota $same as the vectors, e.g. m or N$
$R_y$: Qindaa'ina y resultant; walitti makamuu qindaa'ina y vektaroota $same as the vectors, e.g. m or N$

Yoom akka itti fayyadamtu

Vektaroota component method fayyadamuun yoo walitti darbitan, guddina vektara bu'aa barbaaddan fayyadami.

Grade 11 Physics, fuula 17-46 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Guddina walitti makamuu guddina hin ta'uDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Vektarota kallattii walfakkaatu hin qabne lamaa yoo walitti darbitan, guddina bu'aa barbaaddan fayyadami.

Of eeggadhu

|A+B| = |A|+|B| yeroo vektarotni walqixa ta'an qofa. Humna 3 N fi 4 N kallattii gaaffii sadarkaa 90 ta'e irraa bu'aan 5 N dha, 7 N miti.

Grade 11 Physics, fuula 17-46 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha qabaa (dot product) vektaroota lamaaFoormulaa

\vec{A}\cdot\vec{B}=AB\cos\theta=A_xB_x+A_yB_y

\vec{A}\cdot\vec{B}=AB\cos\theta=A_xB_x+A_yB_y

$A$: Guddina vektara A $same as the vector A, e.g. N or m$
$B$: Guddina vektara B $same as the vector B, e.g. N or m$
$\theta$: Kaa'iinsa A fi B gidduu yoo mucaa mucaatti kaa'aman $\degree$

Yoom akka itti fayyadamtu

Kaa'iinsa vektaroota lamaa gidduu barbaaddu yookaan humna fi nagaaf sochii irraa hojii (work) ykn humna (power) yoo baay'isan fayyadami.

Of eeggadhu

Oomishni qabaa scalar dha, vektara miti, kanaaf kaa'iinsa hin qabu. Kaa'iinsa dubbisuu dura vektarota mucaa mucaatti kaa'i.

Grade 11 Physics, fuula 17-46 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sochii Dimensiyoona Tokkoo fi Lama

Mallattoo ariitii fi hir'inaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin meeshi socho'u saffisaan dabalaa jiraa moo hir'ataa jiraa jedhu gaafatu yookaan ariitii mallattoo hir'achaa kennamu yoo jiraate fayyadami.

Of eeggadhu

Ariitiin mallattoo hir'achaa hunda hir'ina jechuu miti. Saffisni fi ariitiin mallattoo wal fakkaatu yoo qabaatan meeshi saffisaan dabalaa jira; mallattoo garaagar yoo qabaatan hir'ataa jira.

Grade 11 Physics, fuula 47-94 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ariitii giddu-galeessaa sochii tuqaa keessattiFoormulaa

a_c = \frac{v^2}{r}

a_c = \frac{v^2}{r}

$a_c$: ariitii giddu-galeessaa, gara giddu-galeessaatti kan qajeelu $m\,s^{-2}$
$v$: saffisa sararaa $m\,s^{-1}$
$r$: raadiasii tuqaa $m$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo meeshi tuqaa irratti saffisa wal-qixa qabuun yoo socho'u, gara giddu-galeessaatti ariitii barbaaddan walaloo kana fayyadami.

Of eeggadhu

Raadiasii diameter isaa catuu keessaa fudhadhu. Km/sa gara m/s jijjiiruuf 3.6n qoodi; fkn 50.4 km/sa = 14 m/s.

Grade 11 Physics, fuula 47-94 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walaloo sochii ariitii tasgabaaGabatee wabiiv_f = v_i + at · s = (v_i + v_f)/2 t · s = v_i t + 1/2at^2 · +2

Walaloo	Hanga dhabamu
$v_f = v_i + at$	$s$
$s = \frac{v_i + v_f}{2}\,t$	$a$
$s = v_i t + \frac{1}{2}at^2$	$v_f$
$s = v_f t - \frac{1}{2}at^2$	$v_i$
$v_f^2 = v_i^2 + 2as$	$t$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo sochii sarara irratti ariitiin tasgabaa taatee buufata, saffisa, ariitii yookaan yeroo barbaaddan walaloo kana fayyadami. Hanga hin barbaachisne hin qabne walaloo filadhu.

Of eeggadhu

Walaloon kun yeroo ariitiin tasgabaa taatu qofa hojjeta. Ariitiin yoo jijjiiramu hin hojjetu.

Grade 11 Physics, fuula 47-94 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walaloo jijjiirama saffisaaFoormulaa

v_f = v_i + at

v_f = v_i + at

$v_f$: saffisa dhumaa $m\,s^{-1}$
$v_i$: saffisa jalqabaa $m\,s^{-1}$
$a$: ariitii tasgabaa $m\,s^{-2}$
$t$: yeroo $s$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ariitiin tasgabaa taatee fi saffisa dhumaa yeroo t booda barbaaddan walaloo kana fayyadami.

Of eeggadhu

Saffisni fi ariitiin vektarota dha. Dura kallattii ol tokko filadhu, booda hangi hundaa mallattoo isaa kennaa. Walaloo kana ariitiin tasgabaa yeroo qofa fayyadami.

Grade 11 Physics, fuula 47-94 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dynamics

Ga'een fi deebiin walitti hin balaaliuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin ga'ee fi deebii isaa jedhu ykn ergaa qaama tokkoo irratti ergaa qulqullaa barbaaddu ergaa walitti ida'u fayyadami.

Of eeggadhu

Ga'een fi deebiin hammaan wal qixa, kallattiin garuu faallaa dha; qaama lamaatti garuu hojjetu. Kanaafuu zeeroo ta'uuf walitti hin ida'amu. Ergaa qaama tokkotti hojjetu qofa walitti ida'i.

Grade 11 Physics, fuula 95-174 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Rukkuu dhaabbataa ol-aanaaFoormulaa

F_s \le \mu_s F_N

F_s \le \mu_s F_N

$F_s$: ergaa rukkuu dhaabbataa, hanga ol-aanaatti kamiyyuu fudhachuu danda'a $N$
$\mu_s$: lakkoofsa rukkuu dhaabbataa lafa lamaaf $dimensionless$
$F_N$: ergaa deeggaraa lafa lamaan wal cuqaasu $N$

Yoom akka itti fayyadamtu

Qaamni dhaabbate dhaabbatee turuu isaa ykn gad-yaa'uu isaa murteessuuf, ykn rukkuu ol-aanaa dura argachuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Rukkuun dhaabbataa hanga μ_s F_N tti, yeroo hunda sana hin taane. Qaamni yeroo gad-yaa'u rukkuu sochii F_k = μ_k F_N fayyadami; kunis ol-aanaa dhaabbataa caalaa xiqqaa dha.

Grade 11 Physics, fuula 95-174 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seera lammaffaa Newton: ergaa qulqullaa fi saffisaFoormulaa

F_{\text{net}} = ma

F_{\text{net}} = ma

$F_{\text{net}}$: ergaa qulqullaa, walitti ida'ama ergaa qaama irratti jiran $N$
$m$: ulfaa qaamaa (mass) $kg$
$a$: saffisa kallattii ergaa qulqullaatti $m\,s^{-2}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo qaamni ergaa tokkoo ykn ergaa hedduudhaan saffisu, saffisa ykn ergaa qulqullaa barbaaddu fayyadami.

Of eeggadhu

Ergaa qulqullaa, kanneen hundaa (rukkuu dabalatee) walitti ida'ii argadhu; ergaa kenname qofa hin fayyadamin.

Grade 11 Physics, fuula 95-174 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ergaa deeggaraa gaaraa irraFoormulaa

F_N = mg\cos\theta

F_N = mg\cos\theta

$F_N$: ergaa deeggaraa gaaraa irraa qaamaa irratti hojjetu, lafa irraa qaama sirrii ta'e $N$
$m$: ulfaa qaamaa gaaraa irra jiru $kg$
$g$: saffisa walabummaa $m\,s^{-2}$
$\theta$: kona gaaraa fi sadarkaa lafa wajjin $^\circ$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo bilokkiin gaaraa kona θ irra dhaabbatu ykn gad-yaa'u, deeggarsa lafaa barbaaddu, fakkeenyaaf rukkuu hin baay'isin dura fayyadami.

Of eeggadhu

Ergaan deeggaraa ulfaa wajjin wal qixa yoo lafni sirrii ta'e qofa. Gaaraa irratti F_N = mg cos θ dha; rukkuun gaaraa kanaan hesaabamuu qaba.

Grade 11 Physics, fuula 95-174 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ulfaa qaamaa (weight)Foormulaa

W = mg

W = mg

$W$: ulfaa, ergaa walabummaa qaamaa irratti hojjetu $N$
$m$: ulfaa qaamaa (mass) $kg$
$g$: saffisa walabummaa bakka sana, lafa irra kan ~9.8 m/s^2 $m\,s^{-2}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ulfaa qaama lafa irra ykn meeqa biraa irratti barbaaddu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Ulfaan ergaa Niwtonii yoo ta'u, ulfaan qaamaa kiiloogiraamiin lakkaa'ama. g bakka tokkoo gara bakka biraatti ni jijjiirama, kanaafuu qaamni tokko Huba irratti ulfaa adda ta'e qaba.

Grade 11 Physics, fuula 95-174 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Heat Conduction fi Calorimetry

Walwakkii ho'aa kaalorimeetara keessaFoormulaa

m_s\,c_s\,(T_s - T_f) = m_w\,c_w\,(T_f - T_w) + m_k\,c_k\,(T_f - T_w)

m_s\,c_s\,(T_s - T_f) = m_w\,c_w\,(T_f - T_w) + m_k\,c_k\,(T_f - T_w)

$m_s$: baay'ina sammuu ho'aa ibsaa $kg$
$c_s$: dandeettii ho'aa addaa sammuu (hin beekamne) $J\,kg^{-1}\,K^{-1}$
$T_s$: ho'aa jalqabaa sammuu $°C$
$T_f$: ho'aa dhumaa walitti makame $°C$
$m_w$: baay'ina bishaan kaalorimeetara keessa jiru $kg$
$c_w$: dandeettii ho'aa addaa bishaanii $J\,kg^{-1}\,K^{-1}$
$T_w$: ho'aa jalqabaa bishaanii fi kaalorimeetara $°C$
$m_k$: baay'ina kaalorimeetara fi qabsiisaa $kg$
$c_k$: dandeettii ho'aa addaa meeshaa kaalorimeetaraa $J\,kg^{-1}\,K^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo sammuun ho'aa bishaan kaalorimeetara keessa jiru keessa galchamu, ykn ho'aan bishaan kaalorimeetara keessa jiru yeroo ho'isu, dandeettii ho'aa addaa hin beekamne barbaaddu kana fayyadami.

Of eeggadhu

Yeroo baay'ina kaalorimeetaraa fi qabsiisaa kennamu hamma isaanii ni galchi. Gaaffiin kaalorimeetara akka hin ilaalamne yeroo ibsu qofa baasi.

Grade 11 Physics, fuula 175-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ho'aa dhoksuu yeroo jijjiirama sadarkaaFoormulaa

Q = m\,L

Q = m\,L

$Q$: ho'aa sadarkaa jijjiirama keessatti fudhatame ykn baafame $J$
$m$: baay'ina ibsa sadarkaa jijjiiru $kg$
$L$: ho'aa dhoksuu: L_f yeroo gadi-lakkisaa ykn L_v yeroo aaruu $J\,kg^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ibsi ho'aa jijjiirama isaa tasgeessaa irratti gadi-lakkisu, cabsu, aaru ykn gara mataa isaa deebi'u, akka qorichi 0 °C irratti gadi-lakkisu ykn bishaan 100 °C irratti aaru kana fayyadami.

Of eeggadhu

Yeroo jijjiirama sadarkaa ho'aan tasgeessaa waan ta'eef, sadarkaa sanaaf mcΔT hin fayyadamin. Qorichi -50 °C irraa yeroo ho'isu, ho'isuu, gadi-lakkisuu fi deebisee ho'isuu akka sadarkaa adda ta'anitti ilaali.

Grade 11 Physics, fuula 175-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Babal'inni hoo'a sirnaaFoormulaa

\Delta L = L_0\,\alpha\,\Delta T

\Delta L = L_0\,\alpha\,\Delta T

$\Delta L$: jijjiirama dheerinaa $m$
$L_0$: dheerina jalqabaa ho'aa jalqabaa irratti $m$
$\alpha$: sadarkaa babal'ina sirnaa meeshaa $K^{-1}$
$\Delta T$: jijjiirama ho'aa $K$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ulee, tarree ykn karaan jijjiirama ho'aa sababiin dheerina isaa jijjiiru, akka karaa mucuucaa guyyaa ho'aa irratti ykn giddu-galaa qilleensa, kana fayyadami.

Of eeggadhu

Babal'inaa bal'ina β = 2α fi babal'ina guddina γ = 3α fayyadami. α bal'ina ykn guddina irratti kallattiidhaan hin fayyadamin.

Grade 11 Physics, fuula 175-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Electrostatics fi Electric Circuit

Seera CoulombFoormulaa

F = k\frac{|q_1 q_2|}{r^2}

F = k\frac{|q_1 q_2|}{r^2}

$F$: guddina humna elektirostaatikii chaarjii qabxii lamaan gidduu jiru $N$
$k$: Yeroo Coulomb, k = 1/(4 pi epsilon_0) = 9.0 x 10^9 $N\,m^2\,C^{-2}$
$q_1, q_2$: chaarjii qabxii lamaan $C$
$r$: fageenya chaarjii lamaan gidduu jiru $m$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo humna elektirostaatikii chaarjii qabxii lamaan fageenya r irraa adda ta'an gidduu barbaaddan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Fageenya karra'uu dura gara meetiraatti jijjiiruu dhiyeessaa. Fakkeenyaaf 1.0 cm = 0.01 m dha, kanaaf r^2 = 1.0 x 10^-4 m^2 dha, 1.0 miti. Walitti harkisuu ykn walitti dhiibuun kan murtaa'u mallattoo chaarjii irraa, ulaagaa irraa miti.

Grade 11 Physics, fuula 217-286 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dirree elektirikii chaarjii qabxiiFoormulaa

E = k\frac{Q}{r^2}

E = k\frac{Q}{r^2}

$E$: cimina dirree elektirikii fageenya r irraa chaarjii qabxii $N\,C^{-1}$
$k$: Yeroo Coulomb $N\,m^2\,C^{-2}$
$Q$: chaarjii madda ta'e dirree uumu $C$
$r$: fageenya chaarjii maddaa irraa hanga qabxii barbaadamaa $m$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo cimina dirree elektirikii qabxii fageenya r chaarjii qabxii tokko irraa ta'e barbaadan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dirreen chaarjii test q irratti hin hirkatu, kanaaf q irratti hin baaddatinaa. Chaarjii hedduuf dirreewwan akka vektaraatti, akaakuu isaanii wajjin ida'aa, akka guddina qofaatti miti. Dirreen madda mallattoo waliin ni baay'ata, madda mallattoo hin qabne irraa ni xiqqaata.

Grade 11 Physics, fuula 217-286 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seera OhmFoormulaa

R = \frac{V}{I}

R = \frac{V}{I}

$R$: dhorkii kondaaktaraa ykn dhangaggeessaa $\Omega$
$V$: garaagarummaa dandeettii kondaaktara irra jiru $V$
$I$: yaa'ii kondaaktara keessa darbu $A$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo dhorkii, voltii ykn yaa'ii kondaaktara bitaa keessatti yoo ho'ichi kan itti fufu barbaadan kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Seerri Ohm ho'ichi yeroo itti fufu qofaa hojjeta. Ibsaa filaamentii ohmic miti: yeroo ho'u dhorkiin isaa ni guddata, kanaaf garafni V-I sarara qajeelaa miti, dheebotee ta'a.

Grade 11 Physics, fuula 217-286 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Nuclear Physics

Jijjiirama kubbaa alphaa fi betaaGabatee wabiiα · β^- · β^+

Gosa kubbaa	Qaamolee baasan	Jijjiirama A	Jijjiirama Z
$\alpha$	$^{4}_{2}\mathrm{He}$	$-4$	$-2$
$\beta^{-}$	$^{0}_{-1}\mathrm{e}$	$0$	$+1$
$\beta^{+}$	$^{0}_{+1}\mathrm{e}$	$0$	$-1$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo equation kubbaa barreessitu ykn nuukleasii intala nuukleasii haadhaa irraa argattu fayyadamaa.

Of eeggadhu

Beta- Z tokkoon ol guddisa, A garuu hin jijjiiru; neutroon gara protoonii fi elektiroonii jijjiirama. Beta+ Z tokkoon hir'isa. Kubbaa betaa keessatti A hin jijjiirin.

Grade 11 Physics, fuula 287 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Humna nuukleyoonii tokkoo lakkoofsa A irratti qooduuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Humna walitti hidhamuu waliigalaa booda, humna nuukleyoonii tokkoo yeroo gaafatamu fayyadamaa.

Of eeggadhu

Lakkoofsa baay'ina nuukleyoonii A irratti qoodi, lakkoofsa atoomii Z irratti hin qoodin. Oksijiin-16 irratti 16 qoodi, 8 utuu hin taane. Fakkeenya 7.2 118.808 MeV gara 16 qooda.

Grade 11 Physics, fuula 287 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seerri kubbaa radiyoo-aktiivii fi yeroo walakkaaFoormulaa

N=N_0 e^{-\lambda t}

N=N_0 e^{-\lambda t}

$N$: baay'ina nuukleyoonii yeroo t keessatti hin kubbaan $1$
$N_0$: baay'ina nuukleyoonii yeroo t = 0 keessatti hin kubbaan $1$
$\lambda$: faayidaa kubbaa, carraa kubbaa yeroo tokkoo $\mathrm{s}^{-1}$
$t$: yeroo darbe $\mathrm{s}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo baay'inni nuukleyoonii jalqabaa fi faayidaan kubbaa ykn yeroo walakkaa kennamee, lakkoofsi hafu yeroo t booda akkam akka ta'u gaafatamu fayyadamaa.

Of eeggadhu

λ s^-1 waan ta'eef t sekondii ta'uu qaba; waggoota jijjiiraa. Yeroo walakkaa t_{1/2} = 0.693/λ dha; yeroo nuukleyoonii walakkaan kubbaan, yeroo jiraachuu nuukleasii miti.

Grade 11 Physics, fuula 287 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kitaaba barataa Fiizikii kutaa 11ffaa

Kitaaba barataa sirna barnootaa haaraa, PDF bilisaan. Kaardiileen fuula kanaa boqonnaalee isaa hordofu.

Maxxansa Ministeera Barnootaa, Ingiliffaa
Fuula 338
PDF buufadhaa

Wantoota kitaabni qabate

1.Physics and Human Society
2.Vectors
3.motion in one and two dimensions
4.Dynamics
5.Heat Conduction and Calorimetry
6.Electrostatics and Electric Circuit
7.Nuclear Physics

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 11 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Fiizikii kutaa 11 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 7 irraa kaardii 36: Fiiziksiin Hawaasa Namaa, Vectors, Sochii Dimensiyoona Tokkoo fi Lama, Dynamics, Heat Conduction fi Calorimetry, Electrostatics fi Electric Circuit fi Nuclear Physics. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 11 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?: Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 11 Physics irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi