Bu'aan kutaa 12ffaa ba'eera; bu'aa kee eessatti akka ilaaltu

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Fayyaa fi Ispoortii kutaa 8

Fayyaa fi Ispoortii kutaa 8 Temari irratti kaardii qayyabannaa 12 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

12
Kaardii
7
Boqonnaawwan
3
Gabatee wabii
Grade 8 Health and Physical Education
Kitaaba
Bilisa
Gatii
12 Onkoloolessa 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Gosa kaardii tokko qofa agarsiisi

01

Barnoota Qaamaa fi Ispoortii

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo akkaataa barnoonni qaamaa itti walitti hidhamu, akka fayyaatti, gaafatamu fayyadamaa. Dura ogeessa ni maqaa, itti aansuun hojii isaa barbaadu dandeettii qaamaa ni ibsa, dhuma irratti barnoonni dandeettii sana akkamitti akka guddisu ni ibsa.

Of eeggadhu

'Barnoonni gargaara' jechuun qofa hin xumuru. Dandeettii addaa ni maqaa; fakkeenyaaf, dhaabbaa fayyaa hojjettuun harka ija wal qixxeessuu fi humna gogaa barbaachisa, akkasumas yeroo dheeraaf dadhabbii malee hojjechuuf.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 1-7 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hojii milkaa'ina, hirmaannaa ykn hojii hawaasummaa fi invastimantii ogeessa ispoortii Itiyoophiyaa beekamaa tokkoo gaafatu kana fayyadamaa. Dura namoota fi dhaabbilee gaafadhaa, itti aansuun marsariitii intarneetii irratti mirkaneessaa, dhuma irratti bu'aa isaa barattootaaf dhiyeessaa.

Of eeggadhu

Mana-marii, waggaa fi bu'aa wal'aansoo, akka fakkeenyaatti milkaa'ina Abebe Bikilaa maratoon Roomii 1960 keessatti argate ibsaa. Ogeessichaa waliigalaan ibsuun qofa hin gahu.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 1-7 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

02

Walitti Hidhiinsa Hawaasaa fi Miira Barnoota Qaamaa

MarsaaQabxii
Marsaa giddu-galaa (xiqqaa)5
Marsaa lammaffaa3
Marsaa sadaffaa (guddaa)2

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo taphicha marsaa keessatti bu'aa galmeessitan, dhagaan qabbaneessaan marsaa tokko keessa maal akka qabxii argatu beekuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dhagaan sararaa yoo tuqe, akka gubameen lakkaa'amee qabxii hin kennamu; kanaaf dhagaa sana hin darbin dura sararaan akka hin tuqne mirkaneessaa.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 8-23 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

03

Fayyaa fi Sochii Jireenya Qaamaa

SadarkaaMaal gochuu
1Garbaan ni rakkadhu; jilba kee dhiiban sanyii kee lafa irratti haala gaarii ta'een kaa'i.
2Harka lamaan mataa kee duubatti qabadhu, qaama gad-bu'aa ol kaasuun gara jilbaatti dhiyeessi.
3Gara bakka jalqabaatti deebi'ii si'aadhaan dhaabi.
4Miilli kee yeroo hunda lafa irratti turuu qaba; hin ol kaasin.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo qaama gad-bu'aa dhiiga gadii ol-aanaa guddisuuf curl up leenjitan adeemsa kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Barattoonni baay'een qaama ol kaasuuf miilla isaanii ol kaasu. Tarkaanfiin hunda miilli kee lafa irratti jiraachuu qaba; yoo kana hin taane leenjichi sirrii hin ta'u.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 24-37 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

04

Athletics

SadarkaaMaal godhamu
1Qabsiisuu fi caasaa bu'uuraa: discus harka darbuu irratti qabaa. Qaccee discus gidduu fi qaaqqeessa cimaa, qaaqqeessa giddu galaa fi qaaqqeessa itti aanu irratti haa ta'u. Nyaachaa fi xiqqaa qaaqqeessaa bifa discus cimaa irratti haa ta'an.
2Dura darbuu gara bitaa-mirgaatti harka haaphisuu: humna walitti qabuuf harka haaphisaa. Jalqabbii discus hin qabatin akka qabatanii fakkeessaa leenjisaa.
3Naannoo (jijjiiramuu): discus qabatanii yookaan harka duwwaa taanee jijjiiramuu fi harka sochoosuu yeroo yeroodhaan leenjisaa.
4Caasaa humnaa: humni darbuuf itti walitti qabamu caasaa sana qabaa.
5Darbii dhumaa: sirnaa eeggachuun darbaa. Naannoo marfamaa ala hin ba'in xumuraa.
6Caasaa dhumaa: darbii xumuraa booda sirnaa eeggatanii caasaa dhumaa irratti dhaabbadhaa.

Yoom akka itti fayyadamtu

Tartiiba darbii discus, jalqaba qabannaa hanga caasaa dhumaa, ibsuuf ykn leenjisuuf kana fayyadami.

Of eeggadhu

Darbii naannoo marfamaa ala hin ba'in xumuraa. Discus keessatti naannoo marfamaa ala ba'uun barnoota kana keessatti akka dogoggora guddaa ta'e kan ifatti akeekkachiisu dha.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 38-49 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

TarkaanfiiMaal godhamu
1Dura gadi darbuu, shooti mataa dhiiga bitaa-mirgaa jala, ilkaan gadii, qaama harkaa irratti qabadhaa.
2Qaama keessan kallattii darbuu irraa garagalchaa. Miilla keessan bal'ina gogaa irratti banaa; harka hin darbineen gara ol babal'isaa.
3Qaama gogaa ol-jiraa gara fuulduraatti gadi kaasaa. Miilla bitaan tarkaanfii tokko gara duubaatti gadi sochoosaa, miilla mirgaa hordofsiisaa, booda miilla bitaan tarkaanfii biraa fudhaa.
4Ol ka'aa harka darbuu gara olii fi fuulduraatti kaasaa. Qaamni ol ka'uu fi harki babal'achuu wal'aansoo ta'u.
5Yeroo harki babal'atu fi darbu, ilkaan duubaa ol ka'a; miilla gogaa irratti taa'uun, shooti qaama guutuu keessaniin darbaa.

Yoom akka itti fayyadamtu

Mala darbuu shooti duubaatti sochoosuun, jalqaba qabannaa hanga darbuu dhumaatti, ibsuuf ykn leenjisuuf kana fayyadami.

Of eeggadhu

Darbuun qaama guutuu irraa malee harka qofaan hin dhufu. Yeroo harki babal'atu miilla gogaa duubaa ilkaan ol ka'uu qaba; sirnaan immoo miilla gogaa irratti eegama.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 38-49 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

05

Gymnastics

SadarkaaHojii
1Jabina kee xiqqoo lafaa irraa ol kaasi; miilla walitti maxxansi, gadi bu'ii, harka lamaanuu fuula gadi jedhu irratti gara fuula duraatti diriirsi.
2Ilkaan miilaa fuula duraa irratti lafa cuquluun gara fuula duraatti ol kaasi; jilba kee diriirsi.
3Yeroo miilli jilbaa irraa guutumaan guutuutti diriiru, harki kee bal'ina mormii tokkoo irratti lafa irra kaa'i; mataa kee gara gogaatti qabi; miilli kee ilkaan irraa hin gogin, saffisaan dabalaa humna uumamu irratti gorgori.
4Gorgoruun yeroo xumuramu, ol ka'uuf miilla kee ilkaa fi dugda irraa gogi; harka kee gara fuula duraatti matta irraa diriirsaa ol ka'i.
5Yeroo tokko fageenya qabatee booddee, akkuma olitti ibsame sana leenjii.

Yoom akka itti fayyadamtu

Dive roll (gorgoruu fuula duraa dheeraa) leenjitu kana fayyadami; hojii kana lafa irratti dura tarkaanfii sirrii isaa beekuuf.

Of eeggadhu

Dura gorgoruu fuula duraa gabaabaa baradhu; dive roll gorgoruu harka irratti ijaarame irratti leenjii. Gorgoruu keessatti miilli kee ilkaan irraa hin gogin; mataa kee gara gogaatti qabi.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 50-62 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

SadarkaaHojii
1Fageenya gabaabaa irra deemi ykn dhaabbatanii ka'i; jalqabuuf miilla tokko fuula duraa diriirsi.
2Harka kee bal'ina mormii tokkoo ta'uun lafa irra kaa'i; ilkaan harkaa guutumaan guutuutti lafa irra kaa'u, ilkaan harkaa fuula duraa agarsiisu.
3Mataa kee jabeessi; ija kee qaamolee harkaa irratti kaa'i.
4Harka lamaanuu qajeelaan diriirsi; ulfina qaamaa fi calaqqee eeggachuuf.
5Miilla kee jabeessi; dugda irraa qajeelaan qaama kee ol diriirsi.

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhaabbachuu harkaan (በእጅ መቆም) qaamolee gaggeessituu keessatti yeroo baratan kana fayyadami; harka, mataa fi qaama kee tarkaanfii sirrii irratti qopheessuuf.

Of eeggadhu

Harkii fi gogaan kee lafa irratti guutumaan guutuutti kaa'amuu fi ilkaan harkaa fuula duraa agarsiisuu mirkaneessi. Harki kee qajeelaa yoo hin taane fi mataan kee yoo hin jabaate, calaqqeen kee ni dhabama.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 50-62 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

06

Ogummaa Bu'uuraa Taphoota Kubbaa

TarkaanfiiGochaa
1Dhiyaachuun dhaabbachuu
2Ol-ba'uun kubbaa mataa irra ol-kaasuu
3Harka darbuu kubbaa booda, koonkoon ishee kubbaa gadi taasisuu
4Harka hin darbine kubbaa bira kaasuu
5Ol-ba'uu dhumaa irratti harka hin darbine kubbaa irraa fageessuun harka darbuutiin gara kolaatti darbuu
6Yeroo darbuu gacaa fi gogaa harkaa dheeffachuu
7Ija kolaatii fuula duraa irratti kaasuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo kubbaa kolaatti ol-baanii darbuu qabattan ykn ibsuu barbaattan kana fayyadamaa. Dhiyaachuu irraa ykn dhaabbatanii irraa hojjechuu ni dandeessu.

Of eeggadhu

Yeroo darbuu gacaa fi gogaa harkaa guutumaan guutuutti dheeffachuu qabu; ija kees fuula duraa kolaatii irratti jiraachuu qaba.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 63-81 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

TarkaanfiiGochaa
1Yeroo dhiyaatanitti kubbaa ilaaluu
2Miilla kubbaa rukkisu gadi-deebisuu
3Kutaa miilaa rukkisu giddu kubbaa irratti kaasuu
4Miilli rukkise kubbaa akka hordofu dhiisuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo kubbaa miilaa gara gool rukkisuu qabattan ykn akkaataa itti hojjetamu ibsuu barbaattan, hanga dhiibaa dhumaatti kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Miilli rukkisu kubbaa akka hordofu dhiisaa; kun carraa kubbaan gool alatti deemuu hir'isuuf akkaataa ibsame dha.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 63-81 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

07

Taphoota Aadaa Itoophiyaa fi Addunyaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo barataan boordii Buub fi cuquulee taphaaf qopheessu, ykn guddina boordii fi lakkoofsa bakkeewwan ibsu kanatti fayyadamu.

Of eeggadhu

Boordiin 40 cm x 40 cm taʼa, kutaa 16 (4 gara bal'ina fi 4 gara gad-bu'aa) qabata, bakkeewwan cuquulee 24 fi bakka jalqabaa tokko, walumaan 25 qaba. Barattoonni bakka jalqabaa giddu boordichaa, bifa daayimandii keessatti argamu yaadachuu dhiisu; taphni achi jalqabama malee kallacha irraa hin taʼu.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 82 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Barataan yeroo bakka tuqaa, gosa tuqaa hayyamamu, ykn lakkoofsa murtoo'aa gidgid keessatti ibsuu qabu kanatti fayyadamu.

Of eeggadhu

Tuqaan qubee 5m x 5m keessatti taʼa, faraashiin 6m x 6m taʼus. Barattoonni 6m akka bakka tuqaa barreessu, qabsiisuun hundinuu bakka gogaa qofaa taʼuu isaa immoo yaadachuu qabu.

Grade 8 Health and Physical Education, fuula 82 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kitaaba barataa Fayyaa fi Ispoortii kutaa 8ffaa

Kitaaba barataa sirna barnootaa haaraa, PDF bilisaan. Kaardiileen fuula kanaa boqonnaalee isaa hordofu.

  • Maxxansa Biiroo Barnoota Oromiyaa, Afaan Oromoo

    Fuula 124

    PDF buufadhaa

  • Maxxansa Ministeera Barnootaa, Afaan Amaaraa

    Fuula 107

    PDF buufadhaa

Wantoota kitaabni qabate

  1. 1.Barnoota Fayyaafi Jabeenya Qaamaafi Ispoortii Ammayyaa
  2. 2.Barnoota Fayyaafi Jabeenya Qaamaa Keessatti Hawaasummaafi Currisa Barachuu
  3. 3.Fayyaafi Ga'umsa Qaamaa
  4. 4.Dandeettii Bu'uuraa Atileetiksii
  5. 5.Qiriiphaa (Jiminaastikii)
  6. 6.Dandeettiiwwan Bu'uuraa Kubbaa To'achuu, Darbachuufi Ittisuu
  7. 7.Shubbisaafi Taphoota Aadaa Itiyoophiyaa

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Fayyaa fi Ispoortii kutaa 8 maal haguugu?
Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 7 irraa kaardii 12: Barnoota Qaamaa fi Ispoortii, Walitti Hidhiinsa Hawaasaa fi Miira Barnoota Qaamaa, Fayyaa fi Sochii Jireenya Qaamaa, Athletics, Gymnastics, Ogummaa Bu'uuraa Taphoota Kubbaa fi Taphoota Aadaa Itoophiyaa fi Addunyaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 8f ni gargaaru?
Eeyyee. Kutaan 8 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Fayyaa fi Ispoortii qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?
Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 8 Health and Physical Education irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?
Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?
12 Onkoloolessa 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi
SeeniHerrega kee bani